Hilbijartina Serokomariya Iraqê û çend Têbînî li ser Rastiya Bafil Talabanî

Hilbijartina serokatiya Iraqê ku di 11ê Nîsana 2026an de hat lidarxistin, ji ber danûstandinên di navbera Îran û Amerîkayê û pêşketinên din ên aloz ên li herêmê, baldarîya ku heq dikir negirt. Bi rastî, aloziya giştî ya li herêmê ew têgihîştin çêkir ku hilbijartina serokomariya Iraqê erênî ye. Lê belê, awayê ku serok hat hilbijartin û bûyerên li pişt hilbijartinê, ji bo hem Iraqê û hem jî ji bo Kurdistanê xetereyên mezin dihewînin. Ji ber ku hilbijartin ne pêşbaziyeke siyasî ya normal bû, lê belê darbeyek li dijî pergala siyasî û hilbijartinên li Iraqê bû, û destwerdaneke Îranê bû.

Belê bi rastî, pêvajoya hilbijartina serokomariyê li Iraqê encama pergalekê ye ku hilbijartinên li Iraqê bêwate bûne; yên ku winda kirine dikarin hevpeymanên weha çêbikin ku serketiyan ji holê rakin.

Bi gelemperî, tiştê ku dikare li ser Iraqê were gotin ev e ku pergala siyasî, diyalog û têgihîştina hevbeş di navbera sê aliyên sereke yên Sunne, Şîe û Kurdan de bi tevahî bêwate bûne, û Heşdî Şebî darbeyeke veşartî li dijî pergala siyasî pêk aniye. Hilbijartin bi lez û bez hat lidarxistin, mîna ku kelûpel ji agir werin xilaskirin.

Ev rewş dê di demeke dirêj û demeke kurt de ji bo Iraqê bibe sedema gelek encamên neyînî. Lê rewş ji bo Kurdan hîn xeternaktir e. Pêwîst e ku hilbijartinên li ser vê bingehê û misyona Bafil Talabanî ji nû ve werin nirxandin.

Kî li pişt Bafil Talabanî heye?

Pêvajoya hilbijartina serokomariyê, cudahiya di navbera avahiyên siyasî yên Kurd de hîn firehtir kir. Bi rastî, dikare were gotin ku armanca sereke ya hêzên ku di vê pêvajoyê de YNK û Bafil Talabanî teşwîq dikirin ew bû ku Kurd nekarin hevgirtî bimînin. Siyaseta “parçe bike û bimeşîne” ku di demên berê de li ser Kurdan dihat sepandin, niha veguheriye nêzîkatiyeke “bistîne-pevçûn bide û daqurtîne.”

Her çend tevgera Bafil Talabanî ya ku ji sala 2024an vir ve her ku diçe bêserûbertir dibe û pergala Kurdî ya li Hewlêrê hatî damezrandin qels dike, bi kesayetiya wî ve girêdayî be jî, ew di bingeh de ji hêla Îran û hin hêzên din ên dijî-Kurd ve tê piştgirîkirin.

Pergala siyasî ya dijî-Kurd, û nemaze yên ku di rewşeke kolonyalîst de li Kurdistanê ne, ev fêm kirine: Kurd nayên tunekirin, ji ber vê yekê divê ew beşa herî bindest û qels a di nav nifûsa Kurd de derxînin pêş, wan wekî nûnerên Kurd pêşkêş bikin, û hêdî hêdî daxwazên siyasî yên Kurd têk bibin. Bê guman, armanc ew e ku Kurdan bi rêya van derdoran di bin kontrolê de bihêlin. Bi Bihara Erebî re, her hêzekê dest bi hewldana afirandina “Kurdê xwe” kir. Bafil Talabanî, di vê çarçoveyê de, ji aliyê eniyên Şîe û dijî-Kurd ve dihat piştgirîkirin û tevî ku paşxaneya wî ya siyasî tune bû jî, ew derxistin ser dika siyasetê.

Bi kurtasî, Bafil Talabanî ji aliyê hin hêzên ku dixwazin statuya Kurdan li herêmê kêm bikin û wan neçar bikin ku teslîmî pergalên navendî bibin, tê piştgirîkirin. Ev heman derdor in ku wî teşwîq dikin ku bi vî rengî bêwijdanî tevbigerin, tevî nebûna hêza wî ya li ser axa Kurdistanê. Lê belê, li kêleka vê rastiya giştî, pêdivî ye ku çend daxuyaniyên berbiçav di derbarê hilbijartinên serokomariyê û bûyerên beriya wê de werin kirin.

Çawa her du hilbijartinan de jî YNK ser neketibû, lê li parlamentoyê serkeft?

Di hilbijartinên Parlamentoya Kurdistanê yên di 20ê Cotmeha 2024an de, Bafil Talabanî ku bi şîara “Em ê wêran bikin” derket holê, tevî ku her tiştê xwe xistibû nav hilbijartinê, ji PDKê pir kêmtir deng wergirtin. Di hilbijartinên Parlamentoya Iraqê yên di 11ê Mijdarê de jî heman encam hat dîtin. Tevî ku YNKê bi Heşdî Şebî û neteweperestên Ereb re tifaqa çêkir jî, nîvê dengên PDKê jî bi dest nexistin. PDK di warê dengan de bû partiya yekem a Iraqê.

Ango YNK di tu hilbijartinê de bi ser neket; serkeftina ku li ser sindoqan nehatî bidestxistin, li pişt dergehên veşartî li gel dijminên Kurdan ên ku li dijî statuya Herêma Kurdistanê ne, bi dest xistin.

Çima Nîzar Amêdî hat berbijêrkirin?

Medyaya YNKê û derdorên çapemeniya PKKê yên li Silêmaniyê hewl didin ku li dora navê Nîzar Amêdî paşxaneyeke siyasî û kesayetiyekê biafirînin. Lê belê, Nîzar Amêdî ne siyasetmedarekî bi bandor an kesayetekî bi hêz e. Ew kesek e ku bi piranî wekî şêwirmend û sekreterê rayedarên YNKê xebitiye û bi salan li Bexdayê jiyaye. Ji ber vê yekê ne di nav YNKê de, ne jî di qada siyasî ya Bexdayê de tu desthilateke wî tune. Nexwe çima kesekî wisa ji hêla YNKê ve hat berbijêrkirin?

Bafil Talabanî bixwe xwe ji bo serokomariyê dihesiband. Lê belê, ji ber ku wî bi Erebî nizanibû û ji ber paşxaneya wî ya civakî-çandî, ji aliyê derdorên Şîe ve ji bo serokomariya Iraqê ne guncaw hat dîtin û hat redkirin. Ji bilî Celal Talabanî yê rehmetî, tu serokê YNKê ji hêla karîzmatîk, dîplomatîk an jî siyasî ve bi bandor nebû. Tevî vê yekê, di nav YNKê de giraniyek wan hebû. Ji ber vê yekê, wan carinan hewl da ku cihê xwe xurt bikin an jî helwestek hinekî serbixwe nîşan bidin. Lê Nîzar Amêdî di nav YNKê de jî piştgirî tune ye. Ji ber vê yekê, her çend ew bi fermî wekî serokomar tê dîtin jî, mîna ku ew sekreterê Celal Talabanî û Letîf Reşîd bû, ew ê di pêşerojê de jî nikaribe ji bilî sekreteri her duyan rolekê bilîze. Hilbijartina Nîzar Amêdî ji aliyê Bafil Talabanî ve ku kesayetiyek kêm-profîl e, di rastiyê de ji bo ku wî wekî vîtrîn bikar bîne ye.

Bafil Talabanî di 13ê Nîsanê de peyamek vîdyoyî weşand û daxuyaniyên wî, ku bi şêwaza serokkomarekî hatine kirin, nirxandinên me yên derbarê wî de piştrast dikin. Di wê axaftinê de, Bafil Talabanî li ser navê Iraqê ji welatên ku êrîşên mûşekî kirine lêborîn xwest, tedbîrên pêwîst ên ku werin girtin destnîşan kir û di bingeh de peyama “Ez im serokkomarê rastîn” şand.

Bafil Talabanî dê ji niha û pê ve çi bike?

Ji ber serdema ne aram a ku em tê re derbas dibin, bi şerê berdewam ê li herêmê, hevsengiyên herêmî yên ne aram, û lawaziya aliyên Sunne û Şîe, dijwar e ku mirov bi rastî pêşbînî bike ka dê li herêmê çi çêbibe. Ya ku eşkere ye ev e ku Heşdî Şebî niha li Iraqê rejîmeke dîktatorî ava kiriye ku Iraqê ji bo Îranê bavêje nava agirê şer. Wekî ku di hilbijartinên serokomariya Iraqê de hate dîtin, heta dijminên sondxwarî yên hev, Şîe û Sunne li Iraqê dikarin bibin yek dema ku mijar Kurd û Kurdistan be.

Ji ber vê rewşê, tiştekî ku di pêvajoya hilbijartinên serokomariyê de bi zelalî hate dîtin ev bû ku Bafil Talabanî bê şert û merc vekirî ye ku ji hêla milîsên Şîe ve wekî amûrekî wêranker were bikar anîn. Ji ber kesayetiya wî ya megalomanî, ew dikare li dijî destkeftên Kurdan helwestên pir provokatîf û êrîşkar bigire.

Di berê de, israra Bafil Talabanî ya bi salan a li ser bicihkirina xwe li Hewlêrê, israra wî ya li ser wezaretên krîtîk ên wekî Wezareta Karên Hundir û hwd., her gav wekî ku ew mîna “Hespê Troya” tê bikar anîn hate şîrovekirin. Em niha dikarin bi bawerî bibêjin ku rola Bafil Talabanî ji Hespê Troya xetertir e. Niha ew ê bêwijdantir, êrîşkartir û bêprensîbtir tevbigere.

Di siyaseta Tirkiyeyê de gotineke navdar heye: “Tiştê ku me kiriye garantiya tiştê ku em ê bikin e.” Kiryarên Bafil Talabanî jî garantiya tiştê ku ew ê bike ye. Radestkirina Kerkûkê ji milîsên Şîe re, dû re radestkirina meqamên Kurdan ji bo ku YNK postê parêzgariyê bi dest bixe, û kuştina ciwanên Kurd li Otêla Lalezarê ji bo ji holê rakirina reqîbên xwe; ev hemû nîşanî me didin ku Bafil Talabanî û dijminên statuya Kurdan li Iraqê, dê ji bo Kurdan rojên dijwar li pey xwe bînin.