Di 26 ê Cotmehê de, di merasîmekê de li Çiyayê Şingalê, YBŞe ya pêkhateya PKKê ya Şingalê xwe fesih kir û tevlî hêzên Dewleta Iraqê bû. Piştî merasîmê, dewleta Iraqê çû Çiyayê Şingalê yê dîrokî û ala Iraqê bilind kir.
Pirsa ku ev bûyer ji bo Kudrên Êzidî çi wateyê didin, hem Kurdên Êzidî û hem jî hemî Kurd bi giştî dabeş kiriye. Pêşî, beşek girîng ji Êzidiyan li dijî peymana ku ji hêla YBŞê ve hatî çêkirin in. Wekî din, peyman hemî komên Kurdên Êzidî nagire nav xwe. Komên çekdar ên Êzidî ji bilî YBŞê hebûna xwe li Çiyayê Şingalê û derdora wê didomînin û dibêjin ku ew ê pabendî vê peymanê nebin.
Di heman demê de, bertekek giştî ji Kurdan li hember peymana ku ji hêla YBŞê ve hatî çêkirin ku bibe beşek ji Heşdî Şebî heye. Kurd li hev dikin ku peymana ku ji hêla YBŞê ve hatî çêkirin xetereyên girîng li ser rewşa jeopolîtîk a Kurdan çêdike. Tenê pêkhateyên siyasî û medyaya girêdayî PKKê ya hilweşîyayî hewlên dijwar didin da ku peymana ku ji hêla YBŞê ve hatî çêkirin rewa bikin.
Eger em rewşa Şingalê ji propagandaya medyayê wêdetir, pêvajo û encamên civakî binirxînin, wateya wê ji bo Kurdan dê hîn zelaltir bibe.
YBŞe di sala 2016 an de bi rastî tevlî Heşdî Şebî bû…
Pêvajoya ku YBŞ bibe beşek ji hikûmeta navendî ya Iraqê di sala 2016 an de dest pê kir. Piştî civînên li Bexdayê di sala 2015 an de di navbera rêveberên PKKê Riza Altun û Sabrî Ok de, YBŞe razî bû ku bibe beşek ji Iraqê. Ji sala 2016 an vir ve, beşek ji YBŞê beşek ji pergala Heşdî Şebî ye. Endamên YBŞê ji wê demê ve ji Iraqê mûçe û piştgiriya lojîstîkî werdigirin. Mûçeyên ku ji YBŞê re dihatin dayîn ji hêla PKKê ve dihatin berhevkirin û beşek jî li ser çekdarên YBŞê dihat belavkirin.
Di sala 2017 an de, hêzên Şîe yên Heşdî Şebî li Şingalê bi cih bûn û koordînasyonek hevbeş hate damezrandin. Piştî wê dîrokê, pêkhateyên PKKê yên li Şingalê di mijarên leşkerî û siyasî û her weha di hilbijartinan de bi Heşdî Şebî re hevbeş hereket dikin.
Ji ber vê yekê, roja entegrebûna YBŞê bo Iraqê ne sala 2026 an e, ji sala 2016 dest pê kirî ye. yanî, pêvajoya ku 10 sal in berdewam dike, nû bi merasîma duh ji raya giştî re hate ragihandin. Lêbelê, rewşa nû ji ya kevin jî xirabtir e.
Peyman Serkeftina YBŞê ye, dawîkirina Dosyaya Danûstandinê ye
Her çend hin derdor hewl didin ku peymana ku ji hêla YBŞê ve hatî çêkirin wekî serkeftinek rave bikin jî, rewş pir cûda ye. Ji ber ku di rastiyê de, di navbera YBŞê û Iraqê de di derbarê mafên civaka Êzîdî de tu peyman tune. Peyman tenê li ser hilweşandina hêzên çekdar e. Û kesên di nav hêza belavbûyî de bi Heşdî Şebî ve girêdayî ne, lê pêşeroja wan ne diyar e.
Divê were zanîn ku daxuyaniya dewleta Iraqê di merasîma ku di 2 6ê Cotmehê de li Şingalê hate li darxistin de sozên bêbingeh yên wekî “bicîhanîna erkên li hember Êzîdiyan, pêşkeftin, ji nû ve avakirin û lezandina vegerê” dihewîne. Behsa mafên destûrî yên Êzîdiyan, mafên kolektîf ên civaka Êzîdî, an statuyek taybetî ji bo Şingalê nayê kirin. Kurteya peymanê ev e: YBŞê xwe di berdêla wergirtina mûçeyan ji saziyên girêdayî dewleta Iraqê ji hêla endamên xwe ve hilweşandiye. Ew ê wekî blok nemîne, û endamên wê dê tevlî Heşdî Şebî bibin, ku pêşeroja wan ne diyar e. Dewleta Iraqê û rejîma Şîe di nav avahiyên herî muhafezekar û dij-demokratîk ên Rojhilata Navîn de ne. Ew mafên Kurdan jî, ku mafên wan ji hêla destûrê ve têne nas kirin, paşguh dikin û hewl didin ku dewletek yeksan û navendî ava bikin. Ew heta Sunniyan jî wek dijmin dibînin. Heta Asûrî li Bexda û deverên din jî ji ber cudakarî û gefên ku ew pê re rû bi rû dimînin, koçî Herêma Kurdistanê dikin. Fikra ku Iraq, ku tu nasnameyek din qebûl nake, çawa dê Êzîdiyan jî qebûl bike?
Eleqeya dewleta Iraqê bi demokratîkbûnê nîne, ev yek ji xwezaya wê ya totalîter derdikeve holê. Dewleta Iraqê ji ber projeya Rêya geşedanê, dorpêçkirina Kurdistanê û veqetandina Rojava û Başûr eleqeya taybet nîşa Şingalê dide. Ew Êzîdiyan tenê wek amûrek ji bo bidestxistina armancên xwe bikartîne. Û niha, ew li dijî gotina YBŞe ku “peymanê wekî serkeftinek nîşan dide” Iraq dizane ku wan çi tawîz nedane YBŞê lê nuke vê yekê nabêje da ku civaka Êzidî ji peymanê durnekevin.
Lêbelê, piştî vê peymanê, YBŞe êdî derfeta danûstandinê nema. Erka wan ji niha û pê ve xizmetkirina Iraqê ye, û xetera rastîn dê piştî wê dest pê bike. Her ku desthilata navendî ya Iraqê ber bi Şingalê ve dirêj bibe, rola niha ya YBŞê dê hêdî hêdî winda bibe, û ew ê di nav hêzên Iraqî de werin paqijkirin.
Girêdana YBŞê bo Iraqê dê parçebûna di nav civaka Êzîdî de zêde bike
Peymana YBŞê dê bandorek piralî ya parçekirin û cûdakirinê di nav civaka Êzîdî de bike. Bo nimûne, li Şingalê komên çekdar ên din jî hene. Hêzên Parastina Êzîdxanê, bi serokatiya Heyder Şeşo, û komên bi serokatiya Qasim Şeşo hîn jî cihên xwe diparêzin. Û tê payîn ku Iraq piştî YBŞê van hêzan neçar bike ku teslîm bibin û çekên xwe radestî dewletê bikin.
Endamên YBŞê yên belavbûyî dê niha beşdarî operasyonên leşkerî yên dewleta Iraqê bibin. Lê eger ev hêz bikevin nav pevçûnê bi Iraqê re, endamên berê yên YBŞê dê çi helwestê bigirin? Gelo ew ê li dijî Êzîdiyên ku çekên xwe deynin şer bikin? Ev niha xala herî mezin a nakokiyê di nav Êzîdiyan de ye, û ji bo cara yekem di dîroka xwe de, Êzîdî ewqas parçekirî û dijminatiya hev dikin.
Tevlîbûna YBŞê bo Iraqê dê parçebûna di nav civaka Êzîdî de zêde bike. Siyasetên ku piştî sala 2014 an ji aliyê PKKê ve li Şingalê, bi rêya YBŞê û rêxistinên pê ve girêdayî, bi armanca veqetandina Şingalê ji Kurdistanê, hatine pêkanîn, civaka Êzîdî parçe kiriye. PKKê bi dûrxistina Şingalê ji civaka Êzîdî ya li Başîqa, Şêxan û Laleşê, komek ser bi armancên xwe yên tarî ava kirîye.
Di biryara xwe ya dawî ya tevlîbûna Iraqê de, YBŞê nêrînên hem serokatiya rûhanî û hem jî saziyên Êzîdî, û her weha fikarên gel paşguh kir. Wekî din, biryara YBŞê hemû Êzîdî li hember dewleta Iraqê qels kiriye, û di helwesta kolektîf a civaka Êzîdî de şikestinên girîng çêkiriye. Di dîroka xwe de qet civaka Êzidî perçebûn û nakokiyên navxweyî yên wisa nîşan nedaye. Ev yek ji bo Êzîdiyan xeterek mezin çêdike, ku hêza wan a herî mezin di yekîtiya wan de ye.
Bandora veqetandina Êzîdiyan ji Kurdan li ser doza Kurd
Peymana YBŞê ji bo Herêma Kurdistanê gefek girîng e. Ev ê bibe sedema dorpêçkirina deverên Kurdî, tundtirkirina dorpêça aborî û encamên din ên bi vî rengî. Lê bi heman awayî girîng ew e ku Êzidî bê Kurdistan dimînin û Kurdistan bê Êzîdî dimîne.
Êzîdî beşa herî kevnar û resen a nasname neteweyî û çanda Kurdî ne. Diyar kirina Êzîdiyan li derveyî vê nasnameya Kurdî êrîşek li ser hebûna neteweyî ya Kurdan e.
Bandorek din a rewşa li Şingalê mijara “têkiliyên nav-kurd” e, ku ji xwe bi zehmetiyên pir mezin re rû bi rû ye. Wêneya ku bi Şingalê re derketiye holê ev e: “Piştî pêvajoya hilweşandina 2025 an, PKKê yek tişt jî nedaye Kurdan. Tunel û girên li Behdînanê dane dewleta Tirk. Çiyayê Qereçoxê li Mexmûrê radestî artêşa Iraqê hatiye kirin. Niha, di gel YBŞê, PKKê vê carê pîrozîyên Kurdan radestî dewleta Iraqê dike. Di vê rewşê de, derew û nebûna sepandina pratîkî ya peyva PKKê ya li ser “yekîtiya neteweyî, yekîtiya Kurdan” û hwd., careke din pivdanka wan ya derewan teqîya.
PKKe hewl dide ku bersiva pirsa ku hemû Kurd dipirsin bide: “Çima YBŞe neket nav Herêma Kurdistanê?” PKKe dihêle ku YBŞe daxuyaniyan bide û bibêje, “Herêma Kurdistanê li Şingalê nîne.” Lêbelê, ew PKKe bû ku rê li ber ketina Pêşmergeyan bo Şingalê girt. Têkoşîna ku wê di 3 ê Adara 2017 an de li dijî hêzên Pêşmerge yên ku dixwestin biçin Şingalê da, nehatiye ji bîr kirin. Û dû re jî kiryarên Hewlêrê û Bexdayê hebûn…” Ew li dijî peymana Şingalê derket. Lêbelê, ew peyman ji peymana ku YBŞe di berdêla mûçeyan de xwe fesih kir pir wêdetir bû.
Bi hinceta qirkirina Êzîdiyan a 2014 an de, PKKê hewil da ku Êzidiyan bike dijminê Kurdistanê. û Êzdî avêtina wan nav lepên Erebên Şîe kiryarek dijminatiyê li dijî hebûna neteweyî ya Kurd e.
Biryara entegrekirina YBŞê li Îmraliyê hat dayîn
Wekî ku me li jor jî diyar kir, pêşkêşkirina tiştê ku li Şingalê qewimî wekî “Êzidî ji bo xwe danûstandinan dikin” derewek mezin e. Biryara ku YBŞe tevlî Iraqê bibe ji hêla Êzîdiyan ve nehat dayîn. Biryara Şingalê “li Îmraliyê di navbera dewleta Tirk û Evdila Ocalan de wekî berdewamiya pêvajoya entegrekirin û Tirkiyeya bê teror” hat dayîn. Piştî peymana li Îmraliyê, dewleta Tirk Iraqê teşwîq kir û hin pirsgirêk çareser kirin, û tenê karê radestkirina hêzên Êzidî ji bo Iraqê ji PKKê re hişt. Ev kurteya rewşa Şingalê ye. Wekî din, nameya Evdila Ocalan a bi dîroka 30 ê Îlonê bi awayekî zelal ev rewş eşkere dike.
Yên ku qaşo endamên YBŞê yên Êzidî ne û li ser navê Êzîdiyan derdikevin pêş û daxuyaniyan didin, tenê roleke pêşandanê dilîzin.
Di encamê de, em dikarin bibêjin ku biryara radestkirina YBŞê ji bo artêşa Iraqê li berjewendiya Tirkiye û Iraqê da ye, û li dijî Kurd û Kurdên Êzîdî ye. Hem Êzîdî û hem jî hemî Kurd dê ji vê peymanê zirarê bibînin.
