Di 30ê Îlona 2026an de, Ebdullah Ocalan peyameke nivîskî ji gelê Êzîdî re şand. Mijara sereke ya peyama Ocalan ev bû: “Divê YBŞ di nav artêşa Iraqê de cihê xwe bigire.” Ocalan her wiha daxwaza pêkanîna “modela Tirkiyeyê” ji bo Şingalê kir.
Gotinên Ebdullah Ocalan ne pêşniyar in, belku ji bo PKKê ferman in. Ji ber vê yekê, ne xelete ku mirov peyama Ocalan wekî fermanekê ji bo “radestkirina Şingalê ji dewleta Iraqê re” fêm bike. Wekî din, ferman her wiha dibêje ku radestkirin divê li gorî “modela Tirkiyeyê” bê kirin. Ji ber vê yekê gelo “modela Tirkiyeyê” çi ye?
“Modela Tirkiyeyê” ya ku Ocalan pêşniyar dike çi ye?
Dewleta Tirkiyeyê 102 sal berê hate damezrandin. Di van 102 salan de, tu modelek ku pêkhateyên din ên olî, etnîkî û neteweyî bi hev re bijîn, nehatiye pêşxistin. Berevajî vê, bi tiştê ku jê re “modela Tirkiyeyê” tê gotin, Ermeniyên ku ji komkujiya 1915an sax mabûn ji holê hatin rakirin. Rom hatin qirkirin. Asûrî rastî zilmeke mezin hatin, neçar man ku ji axa xwe derkevin û li Ewropayê bi cih bibin. Laz hatin asîmîlekirin. Elewî hem hatin qirkirin hem jî hatin asîmîlekirin. Kurd rastî komkujiyên mezin ên mîna yên li Dêrsim û Geliyê Zîlanê hatin û asîmîlasyon li ser wan hate ferzkirin. Ji ber zilma ku li wan hate kirin, Kurdên Êzîdî piştî salên 1960î neçar man ku birevin Ewropayê. Niha li Bakurê Kurdistanê hema hema tu Êzîdî najîn.
Bi kurtasî, Tirkiyeya îro hema hema mîna goristana pêkhateyan e. Modela dewlet-neteweya dîrokî ya Tirkiyeyê ne li ser naskirina nasnameyên cuda yên pêkhateyan, lê li ser jinavbirina cudahiyan di nav netew-dewleta Tirk de hatiye avakirin. Bi vê rewşê re, gotina “divê Êzîdî li gorî modela Tirkiyeyê bi Iraqê re bibin yek” di asta siyasî de tu bingeheke teorîk an pratîkî nîne. Bi rastî, tiştê ku Ocalan hewl dide pênase bike û bibêje ev e: “Êzîdiyan bi awayekî ku li gorî berjewendî û daxwazên Tirkiyeyê be radestî Iraqê bikin.”
Çima PKK Şingalê li şûna Kurdistanê radestî Iraqê dike?
Ji bo ku PKK Şingalê û gelê wê yê Êzîdî li şûna Kurdistanê radestî Iraqê dike, ti şîroveyeke maqûl — ne di warê neteweyî, ne aborî û ne jî dîrokî de — nîne.
Di bersiva rexneyên radestkirina Rojava ji Şamê re, endamên PKKê xwe bi gotina “Şertên din tune bûn; gel dê bihata qirkirin; wan nedikarî bi tena serê xwe li ber xwe bidin; hêzên dewletên rojavayî wisa dixwestin” diparêzin. Ev hincetên ku PKK ji bo parastina polîtîkayên xwe yên li Rojava didan, ji bo Şingalê derbas nabin. PKKê dikaribû bi hêsanî Şingalê radestî Herêma Kurdistanê bikira. Wan dikaribû nîqaş bikira ka daxuyaniya YBŞ û saziyên din dê çawa bi Herêma Kurdistanê re bête girêdan, lê wan ev yek nekir.
Wekî din, dewleta Iraqê xwedî zihniyete hembêzker a ji bo Êzîdiyan nîne. Ew di serî de berpirsiyarê komkujiya Kurdên Êzîdî ya 2014an e. Paşê, Iraqê di sala 2021an de — piştî Herêma Kurdistanê û heta welatên din ên cîhanê — komkujiya Êzîdiyan tenê bi awayekî qismî nas kir. Iraqê derbarê komkujiya 2014an û Êzîdiyên li Şingalê de gavên girîng neavêtin. Pêşmergeyên Kurdistanê ji bo rizgarkirina Şingalê sedan canên xwe feda kirin, lê Iraqê dilopek xwîn jî nerêja. Iraqê tu budçe ji bo Şingalê xerc nekir. Her wiha Iraqê ji bo birina mijara Êzîdiyan bo ser asta civaka navneteweyî jî ti projeyek pêk neanî. Şingal û Êzîdî bi saya piştgiriya Herêma Kurdistanê li ser piyan dimînin.
Sedema ku PKK Şingalê radestî Iraqê dike ne siyasî ye û ne jî li ser berjewendiyên Êzîdiyan e; tenê sedemek heye: Fermanên ku ji hêla dewleta Tirk ve ji Ebdullah Ocalan re hatine dayîn û mîsyona xiyaneta wî û PKKê ye…
Çima Şingal?
Kêşeya Şingalê ne tenê kêşeya wê yekê ye ku Kurdên Êzîdî dê bi kîjan hêzê ve girêdayî bin. Tiştê ku li Şingalê qewimî, beşek ji planên rê û xetên enerjiyê yên nû li Rojhilata Navîn e. Ji ber vê yekê, hêzên ku destwerdanê li Şingalê dikin, ne ji ber ku xemxwarên çarenûsa Êzîdiyan an ewlehî û azadiya wan in, belkî ji ber cihê wê yê stratejîk berê xwe didinê.
Ji bo Kurdan, Şingal sêgoşeyeke girîng e di korîdora navbera Kurdan de ku di çarenûsa hemû Kurdên li Rojhilata Navîn de rol dilîze. Ew di heman demê de herêmek e ku hêzên hewl didin yekparçeyiya erdnîgarî ya Kurdan têk bidin, di serî de Iraq û Tirkiye, hewl didin vê korîdora Kurdî bişkînin.
Mîsyona 12 Salan a PKKê li Şingalê
Ocalan diyar kir ku roja radestkirina Şingalê ji Iraqê re 30ê Îlona 2026an e. Lêbelê, biryara PKKê ya veqetandina Şingalê ji Kurdistanê ji 3ê Tebaxa 2014an vir ve heye. Hebûna PKKê ya li Şingalê ne ji ber mîsyoneke welatparêzî bû. PKK li ser mîsyoneke ku ji hêla dewletên Îran û Iraqê ve ji wan re hatibû dayîn li Şingalê bi cih bû. Çawa ku wan bi şandina çend jin û zarokan li ser kolanan pêşî li hêzên Pêşmerge girt da ku negihêjin Şingalê, ev yek di bîra me de ye. PKK ne ji bo azadkirina Êzîdiyan, belkî ji bo veqetandina Şingalê ji Kurdan li ser navê dewleta Iraqê çû Şingalê.
PKKê di 9ê Cotmeha 2020an de, peymana Şingalê ya di navbera Hewlêr û Bexdayê de wekî projeyeke xiyanetkar pênase kir. Niha jî di şert û mercên ji wê peymanê xerabtir de, ew Şingalê radestî Iraqê dikin. Ev nîşan dide ku fikara PKKê ne dewleta Iraqê bû, tenê Kurd bûn.
Daxuyaniyên ku ji aliyê rêberên KCK-PKKê ve ji sala 2015an vir ve hatine dayîn, ji bo fêmkirina helwesta PKKê ya li ser vê mijarê bes in. Di Tîrmeha 2019an de Bese Hozatê got “Şengal beşek ji Iraqê ye”, ku Mîr Hazim Tehsîn Beg bersiva wê da û got “Şengal beşek ji Herêma Kurdistanê ye.” Ji wê gavê û pê ve, PKK li hember Mîr Tehsîn Beg dijminatiyê dike.
Ji wê demê ve, PKKê mîsyona xwe ya veqetandina Şingalê ji Kurdistanê û danîna wê di bin xizmeta Iraqê de meşand; niha jî wan biryar daye ku Şingalê radestî Iraqê bikin da ku Tirkiye jê sûdê wergirt.
Hêlana Kurdistanê ya bê Êzîdî û Êzîdiyan a bê Kurdistan, xiyaneta herî mezin e ku li Kurdan tê kirin. Ev ne daxuyaniyeke hestyarî ye; berevajî vê, li gorî teoriya siyasî û qanûna neteweyî, ji her perspektîfê ve tiştê ku li Şingalê qewimî nîşan dide ku projeyeke xiyanetê ye û bi destê Ebdullah Ocalan hatiye meşandin. Di bingeh de, PKKê li Şingalê rola parêzvanê projeya Peymana Lozanê ya kûrkirî û parêzvana hêzên dagirker lîst.
Wisa xuya dike ku Ebdullah Ocalan ê ku wekî dilsozê dewleta Tirk ê sondxwarî ye, biryar daye ku Kurdistanê ji bo Kurdan nehêle. Ji sala 2019an vir ve ew Herêma Kurdistanê parçe parçe radestî dewleta Tirk dikin. Wan Bakur di hemû waran de radest kir; wan Rojava da Şamê û niha jî Şingalê didin Iraqê. Tenê Rojhilat û Başûr mane, ji bo radestkirina wan jî Ocalan di nav hewldaneke mezin de ye.
Tenê tiştê ku em dikarin bibêjin ev e: Xwedê Kurdan û Kurdistanê ji xiyaneta Apo û Apociyan biparêze.
