Riza Altûn yek ji kesayetên herî girîng bû di têkiliyên tarî yên PKKê de yên bi Sedam Huseyîn, malbata Esed û rejîma Îranê re li Rojhilata Navîn piştî salên 1990î. Wî di 25ê Îlona 2019an de li nexweşxaneyekê li Silêmaniyê jiyana xwe ji dest da.
PKKê mirina Riza Altûn şeş salan veşart. Heta niha jî cih û şêwazê rastîn ê mirina wî nayên eşkerekirin. Darka Mazî mirina Riza Altûn berî PKKê bi hin hûrguliyan ragihandibû.
Bêguman, meseleya rastîn ne ew e ku ka ew çawa û li ku miriye; ya girîng ew e ku wî çi kiriye. Jiyan û mirina Riza Altûn kurteyek ji çîroka giştî ya kadro û rêberên payebilind ên PKKê ye. Çîroka ka çawa kesekî ku ji Enqereyê ji bo doza Kurdistanê derketiye û di dîplomasiya tarî ya Rojhilata Navîn de veguheriye kesekî dijminê Kurdan, di jiyana Riza Altûn de bi zelalî xuya dike.
Ev nivîs ji bo vegotina biyografiya Riza Altûn nehatiye nivîsandin. Ev gotar ji bo ronîkirina helwesta Riza Altûn di nav PKKê de, ku PKK wî wekî “şoreşgerê Tuzluçayirê” nîşan dide û wekî kesayetekî bêguneh pêşkêş dike, û bi tomarkirina hin rastiyan ji bo dîrokê hatiye nivîsandin.
Riza Altûn kî ye?
Altûn di sala 1956an de li herêmeke ku Kurd lê dijîn li Qeyseriyê ji dayik bû; di temenê zaroktiyê de koçî Enqereyê bûn. Wekî encameke xwezayî ya dûrxistin û xizaniya ku ji ber Kurdbûn û Elewîbûnê çêbûbû, wî dest bi lêgerîna rêyeke siyasî kir û tevlî PKKê bû.
Di sala 1978an de hate girtin û 14 salan di girtîgehê de ma. Di sala 1991ê de, ew hat Şamê da ku tevlî Ocalan bibe. Li wir rola Altûn wekî “sindoqa reş” a serdemên tarî yên PKKê dest pê kir.
Serbestberdanên zîndanê yên 1991ê: Riza Altûn li kîjan alî ye, ji berxwedêran e an ji îtaatkaran e?
Di sala 1991ê de, girtiyên li Bakurê Kurdistanê û Tirkiyeyê li gorî qanûna berdana bişert hatin azadkirin. Piraniya wan girtiyên PKKê bûn; ew rastî îşkenceyê hatibûn û wan li ber xwe dabû. Ji ber vê yekê, ew bi xwe bawer bûn û xwe wekî xwediyên rastîn ên PKKê didîtin. Welê difikirîn ku Ocalan dê wan wekî qehreman pêşwazî bike, lê ev yek çênebû.
Ocalan her kesê ku rexne li wî dikir, alternatîf pêşkêş dikir, an jî dikaribû desthilatdariyê ava bike, di nav rêxistinê de ji holê radikir. Ocalan pêşbînî dikir ku ev kadroyên ji zindanê hatine berdan dikarin pergala wî hilweşînin, loma jî Ocalan demildest pêvajoya paqijkirina wan da destpêkirin.
Her kesê ku ji zindanê hatibû berdan li Bekaayê hate komkirin. Desthilata takekesî û pergala perwerdehiyê ya Ocalan bû sedema pirskirinê di nav gelek ji van kadroyên hatine berdan de.
Bi rêya konferansên ku li Bekaayê di bin navê “Konferansa Zindanê” de hatin lidarxistin, Ocalan berxwedana zîndanê kêm nirxand. Hewldanên wan nehatin hesibandin û ji her kesî hate xwestin ku soza dilsoziya bi Rêbertiya wî re bide. Lê her kesî îtaatî wî nekir.
Mînak, Mehmet Şener dixwest alternatîfên siyasî yên cûda pêş bixe, îtaatî Apo nekir û ew hate kuştin. Selim Çûrûkkaya red kir ku îtaatî Apo bike û berî ku ew bête kuştin karîbû xwe ji PKKê veqetîne. Hin ji wan, tevî ku hêza wan a jiyana çiyayan tune bû jî, tenê ji bo ku werin bêbandorkirin hatin şandin bo qadên şer. Yên din îtaatî Ocalan kirin û bûn beşek ji lîstika tarî ya Ocalan.
Riza Altûn yek ji wan kesên îtaatkar bû.
Yekem pevçûna Riza Altûn bi Ocalan re: Têkiliyên Ocalan bi jinan re
Riza Altûn di salên xwe yên li Enqereyê de tevlî komên çeteyan bûbû, xwedî jêhatiyên mîna mafyayî bû û xwedî şiyaneke pratîkî ya berbiçav bû. Ocalan hewceyî vê şiyanê bû. Ocalan ew ji pêvajoya tasfiyekirina kadroyên zindanê dûr xist û anî Şamê.
Altûn li îmareya Ocalan a li taxa Muhacirîn a Şamê, ku wekî “Qata 10an” dihat nasîn, di ma. Ew li wir di roleke wekî sekreterê Ocalan, zêrevanê wî û têkildarê bi rejîma Esed re cih girt. Lêbelê, têkiliyên Ocalan bi jinan re di jiyana Altûn de şikestinek çêkir.
“Qata 10an” xaniyek bû ku Ocalan bi komek jinan, ajajoyê xwe û komeke ku karûbarên pratîkî birêve dibirin re lê dijiya. Li wir, jinekê (ku hê di jiyanê de ye û em navê wê nadin) ji Altûn re got ku Ocalan ew tacîz kiriye. Ev ji bo Altûn ezmûnek bû; pêvajoya hilbijartina aliyan bû. Di destpêkê de Altûn got: “Ger ev zilam vê yekê bike, ez ê wî bikujim.”
Ew pir hêrs dibe û bi Cemîl Bayik re hevdîtinê dike ku wê demê li Lubnanê bû. Bayik wî razî dike ku bêdeng bimîne.
Û Riza Altûn aliyê xwe hildibijêre: Ew li ser jiyana tarî ya Ocalan bêdeng dimîne û pişt re dibe kesekî girîng di têkiliyên tarî de.
Riza Altûn Terzî Cemal kuşt
Bi fermana Ocalan, Terzî Cemal 17 kadroyên PKKê li eyaleta Başûrê Rojava îdam kirin. Çima Ocalan ev ferman da, çima Terzî Cemal ew pêk anî û çima ew vegeriya Şamê û dizanibû ku ew ê bête kuştin? Ev mijar ne ya vê nivîsê ye.
Lêbelê, em dikarin vê bibêjin: Riza Altûn sindoqa reş a yek ji bûyerên herî tarî yên dîroka PKKê ye, ku ew jî pratîka eyaleta Başûrê Rojava ye. Ji ber ku wî hem Terzî Cemal lêpirsîn kir û hem jî ew înfaz kir.
Rastiya ku wî ev pêvajo bi awayê ku Ocalan dixwest pêk anî, di çavên Ocalan de Riza ji ezmûnê bi erênî derbas kir.
Şîrket Riza li Rojhilata Navîn e
Ocalan dît ku Riza Altûn êdî qebûl kiriye ku bibe çengek di pergala Apocîtiyê de, loma jî erkên girîng dan wî. Riza Altûn ji ber xapandin û hîlebaziyên xwe di salên 1970yî de wekî “Şîrket Riza” dihat nasîn. Niha jî Şîrket Riza gihîştibû Rojhilata Navîn. Wî di organîzekirina gelek bûyerên tarî de rol lîst.
Erka wî ya yekem piştî Şamê Îran bû. Di sala 1994an de, ew li Ûrmiyeyê (Rojhilatê Kurdistanê) bû berpirsiyarê têkiliyên di navbera Îran û PKKê de. Dema ku dewleta Îranê di sala 1994an de 30 endamên PKKê yên ji Eyaleta Serhedê radestî Tirkiyeyê kirin, Altûn di bin navê dîplomasiyê de bêdeng ma û li villaya xwe ya li Ûrmiyeyê jiyana xwe berdewam kir.
Di sala 1995an de, di dema tevgerên PKKê yên ku bi hinceta “şerê li dijî PDKê” destkeftiyên li Başûrê Kurdistanê hedef digirtin de, Riza Altûn kesayetiya sereke bû ku danûstandin dikirin û çalakî bi Îranê re hevrêz dikirin.
Altûn bi rastî jî li gorî pênaseya xwe “Şîrket” bû. Ew xwediyê jêhatiyeke berbiçav a ji bo komplogerî û hîlekarî di siyasetê de bû. Werin em mînakekê bidin:
Di sala 1995an de, ew gihîşt herêma ku wekî Şehîdan tê nasîn û li herêma bi navê Ehmed Bendî biryargeha xwe ava kir. Wê demê, hêzên Pêşmerge yên PDK-Îyê jî li wir hebûn. Têkiliyên di navbera PKK û Îranê de pir baş bûn. Tevî vê yekê, Altûn gerîla dişandin deverên ku xalên kontrolê yên Îranê lê bûn û mayîn diçandine wir. Dema ku mayîn bi leşkerên Îranî re diteqiyan, wî ji Îranê re xeber dişand û digot “Pêşmergeyên PDK-Îyê ew çandine” û binkeyên pêşmergeyên PDK-Îyê nîşanî Îtlaata Îranê didan.
Ev kiryar eşkere dikin ku Riza di organîzekirina xerabiyê de li dijî Kurdan çiqas bêrehm bû.
Riza Altûn di salên 1996, 1997 û 1998an de piraniya dema xwe li ser xeta Zap-Garê bi Cemîl Bayik re derbas kir. Di sala 1998an de, ew bû berpirsiyarê penaberên li cihê ku wê demê wekî Kampa Etrîşê û niha wekî Kampa Mexmûrê tê nasîn. Li vir, wî têkiliyên di navbera rejîma Sedam û PKKê de jî pêş xistin.
Her çend Altûn di vê pêvajoyê de roleke girîng lîstibe jî, ew hîn ne serokê payebilind bû. Çarenûsa Altûn bi Kongreya 6an a PKKê re guherî. Ocalan, ku dîwana Kongreya 6an a bi serokatiya Cemîl Bayik hilweşand, dîwana kongreyê ya nû di bin serokatiya Riza Altûn de tayîn kir. Altûn êdî ji yên din cuda xuya dikir. Piştî kongreyê ew şand Ewropayê.
Riza Altûn hewl da ku li Ewropayê PKKya xwe biafirîne
Riza gav avêt da ku sîstema xwe li Ewropayê ava bike û PKKya xwe biafirîne. Hêdî hêdî hemû sîstema aborî kontrol kir. Çalakiyên yasayî yên li Bakurê Kurdistanê, bi taybetî saziyên darayî û îdarî yên şaredariyên ku ji hêla PKKê ve hatibûn bidestxistin, kontrol kirin. Kadroyên xwe li Ewropayê tayîn kirin. Bi taybetî jî dest bi kontrolkirina çapemeniya PKKê ya li Ewropayê kir.
Hêza darayî ya girîng a Altûn, bi taybetî bi rêya çalakiyên wekî wergirtina pereyan bi rêya şantajê ji baronên narkotîkê û spîkirina pereyan, di raporên PKKê de jî tê dîtin.
Dema ku di sala 2003an de di nav PKKê de dubendî derketin holê, Altûn, her çend hewl dida ji hemû aliyan dûr xuya bike jî, di rastiyê de têkiliyên girîng bi koma ku ji hêla Osman Ocalan û Nizamettîn Taş ve dihat rêvebirin re hebûn. Ewî hêdî hêdî xwe ji Qendîl û Îmraliyê dûr dixist.
Hilbijartinên Herêmî yên 2004an: Helwesta Riza Altûn û dabeşbûna di nav PKKê de
Riza Altûn di hilbijartinên herêmî yên 28ê Adara 2004an de bi tevahî têkiliyên xwe bi Qendîlê re qut kirin. Her çend koma ji nav PKKê veqetiya piştgirî daba Feridun Çelîk jî, Altûn bi lidarxistina civînan li Ewropayê û wergirtina miqdarekî girîng ê pereyan ji wî, piştgirî da Çelîk.
Ev rewş ji aliyê baskê Cemîl Bayik û Murat Karayılan ê li Qendîlê ve bi nerazîbûnê hate pêşwazîkirin. Cemîl Bayik bi rêya telefonê gef li Altûn xwarin û got: “Rêxistin vê yekê qebûl nake.”
Lêbelê, di Nîsana 2004an de, Ocalan diyar kir ku ew rastî “tecrîda di nav tecrîdê de” tê û daxwaza lêpirsînekê li ser rêveberiya PKKê kir. Tam di vê heyamê de bû ku koma Osman Ocalan ji PKKê veqetiya.
Murat Karayılan (hevserokê Kongreyê ku Ocalan ew ji bo komîteya ji nû ve avakirina PKKê erkdar kiribû) û komîsyona lêpirsînê daxwaza vegera Altûn bo Qendîlê kirin. Altûn ev biryar red kir û ji posta xwe hate dûrxistin. Lêbelê, bandora wî li ser rêxistina PKKê ya li Ewropayê berdewam dikir.
Ji villaya xwe ya li Marsîlyayê, wî berdewam kir ku çalakiyên ciwanan, medyayê û yên din ên PKKê birêve bibe.
Li Qendîlê, Murat Karayılan û komîteya wî dest bi tawanbarkirina nepenî ya Riza Altûn bi sîxuriyê kirin; îdîa kirin ku ew ji hêla ajansên îstîxbaratê yên Ewropî ve tê parastin û birêvebirin.
Di sala 2007an de, ew ji hêla rayedarên Fransî ve hate girtin. Doza wî berdewam dikir û derketina ji welat lê hate qedexekirin. Lêbelê, PKK ji mayîna Altûn a li wir nerehet bû û bi rêkeftina îstîxbarata Fransî, ew bi pasaporta sexte şandin Iraqê û ji wir jî çû Qendîlê.
Riza Altûn û Cemîl Bayık dîsa li kêleka hev…
Di havîna 2008an de, Altûn li Qendîlê hate lêpirsînkirin û li kampa ku Cemîl Bayık lê bû ma. Di şerê desthilatdariyê yê di nav PKKê de ê di navbera Bayik û Murat Karayılan de, wî li kêleka Cemîl Bayık cih girt.
Her çend Murat Karayılan dixwest ku Altûn ji ber çalakiyên wî yên Ewropayê bi tundî bête cezakirin jî, aliyê Bayik-Karasu ev yek red kir. Lêbelê, di navbera Karayılan û Altûn de şerekî dijminatiyê yê veşartî dest pê kir.
Gihîşt astekê ku Altûn di gotarekê de li Akademiya Mahsum Korkmaz behsa Karayılan kir û got: “Piraniya kesên ji Urfayê homoseksuel in.”
Riza Altûn heta dema ku Murat Karayılan bû Serokê KCKê, beşdarî perwerde û çalakiyên din nedibû. Lê gava Cemîl Bayik bû Hevserokê KCKê, rêya wî dîsa vebû û gihîşt erkên girîng û karîger.
Dema ku Cemîl Bayik bû hevserokê KCKê û di dîplomasiya herêmî de rolên sereke girtin ser xwe, Altûn vegeriya ser erkên girîng. Wî bi taybetî di têkiliyên bi Bexda, Şam û aktorên Şîe yên li herêmê de roleke pir karîger lîst.
Rojên Silêmaniyê yên Riza Altûn…
Riza Altûn ji aliyê Cemîl Bayik ve wekî serokê Komîteya Têkiliyên Derve ya PKKê hate erkdarkirin. Ew li Silêmaniyê di ma.
Di sala 2016an de, Riza li Silêmaniyê hevdîtinek di navbera Qasım Silêmanî û Hevserokê KCKê Cemîl Bayik de pêk anî. Wî her wiha bi her du serokên fermî yên rejîma Şîe ya Iraqê û Heşdî Şebiyê re têkilî danîn. Altûn her wiha di hêza PKKê ya li Şingalê (YBŞ) de ku di bin sîwana Heşdî Şebiyê de dixebite, roleke sereke lîst û ew tifaq pêk anî.
Berî dagirkirina Kerkûkê di 16ê Cotmeha 2017an de (têbînî: Dîroka bûyerê 16ê Cotmehê ye), wî beşdarî civînên hevbeş ên di navbera hikûmeta Iraqê û YNKê de dibû.
Heta birîndarbûna xwe ya di sala 2019an de, Riza Altûn di têkiliyên PKKê û Heşdî Şebiyê de kesayetekî karîger û sereke bû.
Têkiliya di navbera PKK û eniya dijî-Kurd a li Rojhilata Navîn de, ku li dora navê Riza Altûn disekine, dikare pir dirêjtir bête nîqaşkirin. Lêbelê, ev ne naveroka vê nivîsê bû.
Wekî ku me di destpêkê de jî diyar kir, ev xebat ne biyografiyek e; ew hewldanek e ku dîrokê bi dane û şahidiyan belge bike. Ew hatiye nivîsandin da ku nîşan bide ka mirovên ku ji bo damezrandina Kurdistanê ketine rê, çawa ji welatparêziyê dûr ketin û bûn stûna dewletên kolonyalîst.
Ev gotar hatiye nivîsandin da ku rave bike ka Riza Altûn ê ku ji bo damezrandina Kurdistanê li Tuzluçayırê da rê, paşê çawa dest bi dijminatiya Kurdistanê kir û bû lîstikvanê têkiliyên tarî û qirêj.
