Rojava dê çawa were rizgarkirin? Divê Kurd çi bikin?

Rojavayê Kurdistanê di bin êrîşeke mezin de ye. Rêveberiya Rojava neçar ma ku ji beşek mezin a axa xwe û çavkaniyên enerjiyê yên ku ew kontrol dikirin vekişe. Her çend di 20 ê Çile de agirbestek çar rojî hatibe ragihandin jî, di dawiya agirbestê de ronahiyek erênî nîne. Ji ber vê yekê Rojava dê çawa were rizgarkirin? Ma em ê li ser televîzyonê wêrankirin û tunekirina Kurdan zindî temaşe bikin? Divê Kurd çi bikin? Kurd li kîve xeletî kirin?

Di vê pêvajoyê de Kurdan ji her kesî bêtir li ber xwe dan, qehremanî nîşan dan û şer qezenc kirin, lê dema ku maseya dîplomatîk-sîyasî hat danîn, ew mehkûmî windakirinê bûn. Gelo Çima?

Hin dibêjin, “Divê Kurd di vê pêvajoyê de rexneyê li hev nekin. Divê rûpelên berê venekin.” Ev dibe ku heta radeyekê rast xuya bike, lê heke em bi zelalî nebêjin ku xeletî li ku hatine kirin, em ê di xetereyên serdema pêş de heman xeletîyan bikin. Ji ber vê yekê, divê em xalên ku xeletî lê hatine kirin bi rêkûpêk destnîşan bikin.

Divê Kurd bi “Hişmendiyeke Neteweyî” Tevbigerin

Bi rastî, Kurd di her mijarê de negihîştine xala dawî. Lêbelê, hesabkirina siyasî ne tam di berjewendiya Kurdan de ye. Hêzên herêmî yên Rojavayî û Rojhilatî li hev kirine. Ew naxwazin li Rojava ji bilî hemwelatîbûna takekesî tu mafekî bidin Kurdan. Yanî, Kurd wekî takekesan, ne wekî neteweyekê,  ne weke Milletekê di nav dewleta Sûriyê de têne entegrekirin. Ji ber ku Kurd wekî neteweyekê tevnegeriyane. Ji destpêka Bihara Erebî ve, Tirk, Ereb û hwd., hemî li gorî berjewendiyên xwe yên neteweyî û dewletê tevgeriyane. Ji ber ku xwedî hişekî neteweyî, hişekî dewletê bûn.

Heta ku ev “hişekî neteweyî”, ev “hişekî dewletê” di nav Kurdan de ava nebe, em ê her tim li ber xwe bidin, em ê her tim şer bikin, em ê her tim rastgo bin, lê em ê negihîjin tu derê. Ji ber ku sîstema cîhanê li ser netewe û dewletan hatiye avakirin. Ji bo ku em bikari bin di nav pergalê de cih bigirin, divê em Kurd xwedî heman arguman û heman hiş bin. Çawa ku hûn nekarin li ser otobaneke bi leza 130 km/h bi bisiklêtê bibêjî “Ez dixwazim tevlî lîstikê bibim û otomobîlan têk bibim”, hûn nekarin di sîstema ku li ser dewlet, netewe û berjewendîya avabûyî de bi peyvên komîn, îdeolojî, Ekolojî û hwd. de cih bigirin. Hûn vê rastîyê bi wijdanî bibînin an na, ev rastî yê naguhere. Divê Kurd bi “hişmendiyeke neteweyî” tevbigerin. Divê Kurd bi hişmendiyeke neteweyî ku bigihîjin astek hêzê ya ku bi dewletekê re berawirdî ye tevbigerin.

Kurd nikarin li gorî hestan tevbigerin

Binêrin, Rojava îro di rewşek pir dijwar de ye. Em hemû pir hêrs in, em bi rojan nikarin razên, em nikarin vê tramayê li ser xwe rabikin.

Gelê Kurd çi dike? Xelk li kolanan xwepêşandanan dikin, li ser medyaya civakî çalak in. Her kes dibêje, “Werin em herin Rojava,” hin dibêjin, “dewletên Rojava xiyanet li me kir, ji ber vê yekê em ji wan nefret bikin.” Bang li ol, wijdan û baweriyê tên kirin. Ew dibêjin, “Werin deriyê sînor ê Sêmelka li başûr vekin da ku em bikaribin biçin alîkariyê.” (Bi awayê, deriyê Sêmelka ne girtî ye; xwarin û kelûpelên din, bazirganî berdewam in. Sivîl di rojên diyarkirî yên hefteyê de bê kêşe tên û diçin). Ew dibêjin, “Bila Pêşmerge biçin Hesekê.”

Niha, ev daxwazên gel in, gelo ev daxwaz rast in? Pir rast e ku mirov li kolanan bin û ji bo Rojava pêwîstbike mirinê bigire berçav, lê ne hemî drûşimên ku têne gotin rast in. Ji ber ku hin tenê berhema ramanên hestyarî û hêrs in. Mînak, vîdyoyek li ser TikTokê hat çêkirin, ku digot “Mazlum Ebdi – off, Şahin Cilo – on,” û daxwaz dikir ku fermandarê HSD vegere nasnameya xwe ya PKK ê. Wan hin fîgurên pir xweşik afirandine; wêne gava ku mirov lê dinêre xweşik xuya dike. Lêbelê, vegera kadroyên Rojava bo nasnameya xwe ya PKK ê ne çareserî ye. Berevajî vê, Rojava di rewşa xwe ya heyî de ye tam ji ber ku ew nikare ji tiştek din ji endamên PKK ê veqete. Niha divê em çi bikin, tenê ji ber ku wan wêneyek xweşik çêkiriye, em li dû TikTokerekî biçin? Na, Rojava bi hest, hêrs û hêstiran nayê rizgar kirin. Pêwîstiya me bi siyasetmedaran heye ku hişmendiyek neteweyî ava bikin.

Divê Rola PKK û Ocalan a neyînî Bi Zelalî Bê Dîtin

PKK û Evdila Ocalan di gihîştina rewşa Rojava ya niha de roleke mezin lîstin. peyvên îdeolojîk ên Ocalan li Rojava têk çûye. Ji bilî van paradîgma û rexneyên fikrî, di pratîkê de, PKK ê Rojava’yê Kurdistanê wekî milkê “meşrûkirin û xurtkirina desthilatdariya xwe” didît.

Û PKK, tenê ji bo ku Rojava tenê bûwê bimîne, rê li ber kongreya neteweyî ya Kurd a ku tê pêşbînîkirin di sala 2013 an de li Hewlerê were lidarxistin girt. Vê yekê kir ji ber ku wê difikirî ku ger kongre were lidarxistin, “Barzanî û partiyên din jî dê li Rojava bi bandor bibin.” PKK rê li ber sê peymanên ku hêzên Rojava li Hewler û Duhok ê pêk anîn û avakirina rêveberiyeke hevbeş girt. Merc hebûn, lê li şûna ku bi wan hêzên Kurd re lihevkirinekê bike, ew li kêleka Îran û Heşdî Şebî sekinîn. Li dijî PDK ê şer kirin. Lêbelê, heke wê demê, di sala 2012 an de lihevkirinek pêk hatiba, her tişt dikaribû pir cûda bibûya. PKK û Ocalan Rojava wekî qadeke ku ew dikarin wê ji her kesî re bazar bikin û îmtiyazan bi dest bixin didîtin. Wan nasnameya Kurdî a Rojava jinav bir. Ji sala 2012 an vir ve, rêberên Rojava dibêjin, “Em dewletek naxwazin, em federalîzmê naxwazin, em sînoran naguherin, em sîstemekî mîna Başûrê Kurdistanê naxwazin,” û di bingeh de “tiştek” talep nekirin. Û niha, “tiştek” ji Rojava re nayê dayîn ev encama PKK ê ye.

Di 19 ê Çile de, roja ku rewşa Rojava herî krîtîk bû û Kurd di nav fikaran de bûn, ajansa sereke ya medyayê ya PKK ê, ANF, raporên taybet bi sernavê “Çima komun pêwîst in?” weşand û têkiliya Ocalan di navbera demokrasî û komunan de nîqaş dikir. Kîjan komun, çi Ocalan, çi îdeolojî? Ma ev dema van nîqaşa ye hey qeşmerîn.  Bayık, Kalkan, Hozat li ku ne? Ew li tu ciha nayên dîtin.

Heke tabîr di cîh da be, Rojava PKK ê mijat û zuwa kir, ew îstismar kir û avêt ser milên Barzanîyan. Niha her kes dibêje, “Nûke her kez dibêje bila Barzanî têkeve dewrê.

Kurd dê bi rêya “Hişmendîya Neteweyî” ji perçiqandina di navbera eniya Şîe-Sunnî de rizgar bibin

Hemû partiyên siyasî li ser Rojava tiştekî dibêjin. Lê mesele ne gotina tiştekî ye, mesele “yekîtî û tevgerîna bi hişmendîya neteweyî ye”.

Gera ji nişka ve ya Serok Barzani bo Ewropayê û seferberkirina hemû çavkaniyan ji aliyê  cenabê wî ve pir girîng e. Rastî ev e ku ji bilî Barzaniyan kesek din nikare ji bo Rojava tiştekî bike. Lê dîsa jî, PKK hîn jî ber bi aliyekî ve dikişîne, û YNK jî ber bi aliyekî din ve. Ew hîn jî pir ditirsin ku Barzanî weke nûner tên qebûlkirin. Ev nayên qebûlkirin. Pêdivî ye were dîtin ku komployek û planeke mezin li dijî Kurdan heye.

Binêrin, Rojava niha bi metirsîya komkujî û tunekirinê re rû bi rû ye. Heta dijminatî li dijî hemû Kurdan heye. Bûyerên li Rojava dibe ku ceribandinên pêşîn ên komployek mezintir li dijî Kurdan be. Îngilîzan di dîrokê de polîtîkayek hebû ku Kurdan li dijî Sunniyan bixebitîne, û ev xuya dike ku berdewam dike. bê guman, hêzên din jî armancên xwe hene. Niha, di nakokiya Sunnî-Şiî de, dibe ku Kurd di nav agirê dûryanekê de asê bimînin. Dibe ku hewldanek hebe ku di navbera Ereb û Kurdan de pevçûnek çêbikin. Xeterîyek mezin heye. Ger hewldanên parastina Rojava bi awayekî rast neyên meşandin, dibe ku em hind bibînin ku gel Heşdî Şebî li dijî Sunniyan di nava pevçûnê dayne!. Ji ber vê yekê, dema ku em hewl didin Rojava rizgar bikin, bila em negihîjin xala “an hemû an jî netiştek”. Çend tişt hene ku divê li ser vê yekê werin gotin. Ji bo Rojava çi dikare were kirin?

Gelo Kurd têne paldan ku li kêleka Heşdî Şebî li dijî Sunniyan şer bikin?

Helwesta YNK ya li hember Rojava, her çend ji derve rast xuya bike jî, bi bingehîn xelet e. Pêşî, ew nikare bi afirandina dijminatiyê malbata Barzaniyan, ku yekane hêza neteweyî ye ku dikare Rojava rizgar bike, têk bibe. Ji ber vê yekê, ew ne micid û samîmî ne. Ya duyemîn, YNK, li gorî ajandeya Îranê û Şîe tevdigere, û bi hin pispisa carinan ji Brîtanîyandibihîzin, bi kiryarên xwe yên rojane ve hemî Kurdan dixe bin metirsîyê de.

YNK ê vîdyoyek weşand û got, “Me hêzên xwe yên leşkerî şandin Hesekê.” Ev vîdyo û daxuyaniyên bi vî rengî tene propagande ye û ji sûdê bêtir zirarê didin Kurdan. Werin em vê yekê lêkolîn bikin… Niha, binêrin ka hêzên YNK ê çawa çûn Hesekê? Ew ji deryê Semalka derbas nebûn. Ew ji deriyekî ku ji hêla Heşdî Şebî ve dihat kontrolkirin derbas bûn. Werin em vê yekê hesab bikin: YNK şirîkê Heşdî Şebî ye. Heşdî Şebî li dijî Emerîka ye. Niha jî li dijî Ehmed Şera ye. Kerkûk di bin dagirkeriya Heşdî Şebî û Iraqê de ye, lê Heşdî Şebî dixwaze YNK biçe Hesekê da ku Kurdan biparêze. Gelo YNK li wir li ser navê Kurdan e an çûye an jî li ser navê Heşdî Şebî? Niha ku em dibînin ku fermandarên Heşdî Şebî jî derketine û dibêjin, “Em amade ne ku Kurdan biparêzin,” gelo heke em bi fikirîn ev hemû tesaduf e? Na…

Piştî sala 2012 an, li gel dewletên Rojavaî û Îranê re li dijî hêzên Sunnî şer hate kirin. Niha, em ê çi bikin? Ma em ê nûke ji Emerîka û Îsraîlê bixeyîdin û bi Heşdî Şebî ya Iraqê re li dijî Sunniyan şer bikin? Wê demê dê çi were serê Kurdên Rojhilat û Îranê? Ev pirs bi çêkirina vîdyoyên hestyarî li ser TikTok û Instagramê nayê bersivandin. Ev pirsek stratejîk e. Ev tiştê ku jê re “Hişmendîya Neteweyî ya Kurd” tê gotin e. Divê tevgerên siyasî yên Kurd berî her tiştî dengên xwe yên êrîşkar ên li hember hev bêdeng bikin û kiryarên xwe yên siyasî rawestînin. Niha dijminatî divê neyê kirin. Her çend ne eşkere be jî, divê civînek hevbeş hebe û li ser mijarên bingehîn biryar werin girtin. Divê Kurd bi aqilmendiya neteweyî biryarên demdirêj û demkurt bidin. Mînak;

Divê her tevgereke siyasî, bi taybetî li Ewropayê, alîgirên xwe li kolanan bihêle. Divê Kurd li ser medyaya civakî çalakbin. Divê gel ji bo senaryoya herî xirab bihê amadekirin.

Ya herî girîng, divê tevgerên Kurd derkevin û bi eşkereyî piştgiriya xwe ji bo destpêşxeriyên Serok Barzanî ji bo Rojava ragihînin, û diyar bikin ku ew “nûnertiya Kurdan dike”.

Divê rewşa Pêşmergeyên Roj were zelalkirin: Tê ragihandin ku HSD, mîna Şamê, gotiye, “Pêşmergeyên Roj divê wekî takekesan werin, ne wekî hêzek rêkûpêk.” Ev helwesta rêveberiya Rojava ne rast e. Divê ew dev ji fikra PKK ê li ser vê mijarê berdin.

Meseleya şandina hêzên leşkerî bo Rojava ne tiştek e ku bi hestyarî were biryardan. Ew mijarek bi encamên cidî ye û hewceyê nirxandina stratejîk e. Bêyî biryarek hevbeş ji partîyan nayê kirin.

Divê Kurd siyasetek ji bo parastina berjewendiyên xwe pêş bixin, di serî de gelê xwe ji komkujiya fîzîkî biparêzin, bêyî ku bibin dijminên her kesî. Em nikarin di heman demê de dijminên Tirk, Îran û Şîeyan bin. Em ji bîr nekin ku em milletekî dorpêçkirî ne. Û tenê tiştê dê me rizgar bike ew jî em bi xwe ne, ango hişmendiya me ya neteweyî ye.