Di sala 2026an de, pevçûnên rasterast ên di navbera DYE, Îsraîl û Îranê de qonaxeke girîng derbas kir. Li gorî çavkaniyên wekî JINSA, ISW û Times of Israel, şerê sereke di Sibatê (Mijdarê) de dest pê kiriye, bi êrîşên hewayî yên DYE-Îsraîl li ser armancên nukleerî, mûşek û bingehên leşkerî yên Îranê. Di encamê de, Serokê Bilind Ayetullah Elî Xameneyî hat kuştin, gelek fermandarên IRGCê (Pasdaran) hatin hedefgirtin û zerareke mezin gihîşt binesaziya leşkerî ya Îranê.
Di 17ê Hezîranê de, Serokê DYE Donald Trump û Serokê Îranê Mesûd Pezeşkiyan Memorandum of Understanding (MOU) îmze kirin ji bo rawestandina şer û vekirina Tengava Hormuzê. Ev peyman demeke 60-rojî ji bo danûstandinên teknîkî li ser bernameya nukleerî ya Îranê destnîşan kir. Lê belê, agirbest nazik ma: Di Tîrmehê de, êrîşên li ser keştiyan û bersivdana DYE bi lêdanên li ser armancên Îranî berdewam bûn. Hejmara keştiyên ku di tengavê re derbas dibin kêm bûye û Îran carinan êrîşî cîhên DYE yên li Kendavê dike.
Êrîşên Îranê li ser Kurdistanê
Yek ji aliyên herî biêş ê vê pevçûnê bandora li ser miletê Kurd e. Li gorî Rudaw, Hengaw û çavkaniyên din, ji destpêka şer ve heta Tîrmeha 2026’an, Îran 913 drone û mûşek avêtine ser baregeh, kamp û deverên Kurdên opozîsyona Îranî (wekî PDKI, Komala, PAK) li Herêma Kurdistanê. Hejmar di pir raporan de 913 Mûşek û diran derbas dike, bi dehan kuştî û bi sedan birîndar. Êrîş piştî agirbestê jî berdewam bûne (zêdetirî 50 êrîş piştî Hezîranê).Van êrîşan sivîl û peşmergeyên Kurd dikin hedef, tevî ku ji aliyê Kurdan ve êrîşên mezin li ser axa Îranê tune ne. Ev yek wekî polîtîkaya tepisandina opozîsyona Kurd a Îranê tê dîtin, ku IRGCê bi kar tîne. Di heman demê de, li Rojhilatê Kurdistanê, pevçûnên di navbera hêzên Kurd û IRGC’yê de berdewam in, bi windahiyên her du aliyan.
Îran Dewleta Sponsoriya Terorê dike û terorîst e
DYE Îranê ji sala 1984’an vir ve wekî “State Sponsor of Terrorism” (Dewleta Sponsor a Terorê) destnîşan kiriye. IRGC (Pasdarên Şoreşê) jî ji 2019an vir ve wekî rêxistina terorî tê binavkirin. Yekîtiya Ewropayê di 2026an de IRGC wekî rêxistina terorî qebûl kir, bi sedema binpêkirina mafên mirovan û piştgiriya terorê. Brîtanya jî di Tîrmehê de gavên bi vî rengî avêtine.
Îran bi navgîniya Quds Force ya IRGCyê piştgiriya darayî, leşkerî û perwerdeyî dide komên wekî Hizbullah (Libnan), Hamas û Cîhadî Îslamî (Filistîn), Hûsî (Yemen), milîsên Şîa yên Iraq û Sûriyê. Ev “Dewleta Sponsor a Terorê” dihêle ku Îran bêyî şerê rasterast bandorê li herêmê bike. Piştgiriya dirêj a Îranê ji bo van komên ku êrîşî sivîlan dikin, di raporan de wekî terorîzma dewletê tê binavkirin.
Çima DYE, Îsraîl, YE û Brîtanya rejîma Îranê hilweşînin?
Xeteriya Nukleerî û Leşkerî: Armanca sereke rawestandina bernameya nukleerî û mûşekan e. Şerê 2026’an gelek armancên van qels kirine, lê hilweşandina tam a rejîmê bi hêzên mezin hewce dike.
Xeteriya Destwerdana Navxweyî: Tecrubeyên Iraq (2003) û Afganistanê nîşan didin ku dagirkirin û avakirina dewletê dikare biha û nestable be. DYE û hevalbendên wê tercîh dikin ku bi fişarên aborî, leşkerî yên sînordar û piştgiriya opozîsyona navxweyî kar bikin.
Berjewendiyên Jeopolîtîk: Hin dewletan (nemaze li Ewropayê) ditirsin ku hilweşîna rejîmê bibe sedema kaosê, koçberiyê, belavbûna çekan an jî rabûna komên tundrawtir. Danûstandin ji bo kontrolkirina tengava Hormuzê (ku %20’yê nefta cîhanê derbas dibe) û rawestandina êrîşên proxy girîng in.
Realîzm û Xwarin: Rejîmên otorîter bi salan li ber xwe didin. Piştgiriya Îranê ji terorê re diyar e, lê guhertin bi awayekî leşkerî yê tam xetereke mezin têt dîtin! DYE û Îsraîl bi lêdanên hedefgirtî û fişarê dixwazin rejîmê qels bikin da ku guhertin ji hundir were (mîna ku di şer de hêvî kirin). Lê ev ne hêsan e.
Pêşniyar ji Bo Çareseriyê
Îran dewletek e ku bi awayekî sîstematîk piştgiriya terorê dike û li hember Kurdan polîtîkaya zordarî dimeşîne. Lê hilweşandina rejîmekê ne tenê mijareke leşkerî ye; ew pêwîstî bi stratejiyeke berfireh a fişarê, piştgiriya opozîsyonê û hevgirtina navneteweyî heye. Kurd, wekî miletekî ku herî zêde zerarê dibîne, divê di her danûstandinê de dengê miletê Kurd hebe.
Ji bo aştiyeke mayînde, pêwîst e ku piştgiriya Îranê ji proxyan were qutkirin, mafên Kurdan li Rojhilatê Kurdistanê were parastin û bernameya nukleerî bi awayekî verastkirî were kontrolkirin. Ev mijar ne tenê siyasî, lê di heman demê de mirovî û ewlehiya navneteweyî ye. Ji ber ku dewletek sponsorîya terorê bike û çekek wek atomê di dest keve metirsîdarîyek mezin e ji dinê re.
