Rewşa Rojhilata Navîn û Çarçoveya Pirsgirêkan!

Rojhilata Navîn, ji Peymana Sykes-Pîcot de bûye qada pevçûnên jeopolîtîk, olî, etnîkî û aborî. Du pirsgirêkên herî bingehîn ên herêmê, wekî ku em dizanin, pirsa Felestînê û pirsa Kurd û Kurdistanê ne. Her du pirsgirêk jî di bingeha xwe de bi daxwaza mafên neteweyî, xwebirêvebirinê û serxwebûnê ve girêdayî ne, lê di qada navneteweyî de bi awayên cûda cûda tên dîtin û nêzîkbûn.

Pirsa Felestînê:

Pirsa Felestînê ji damezirandina dewleta Îsraîlê di sala 1948an de dest pê kiriye û heta îro wekî “semboleke berxwedanê” di cîhana Îslamê de wek çekekî li henber Îsraîlê î asbta dijminatîya Cihûyan de tê bikaranîn! Ev pirsgirêk ne tenê bi Felestîniyan ve sînordar e, lê bûye amûrek di destê hin dewletên Ereb, Îran û Tirkiyeyê û çepgir û demokratên dinê, sazîyên jinan de, ku bi rêya wê li dijî Îsraîlê siyaseta xwe dimeşînin, raya xwe ya giştî dîzaîn dikin.

Mixabin, ev rewş bûye sedema êş û azarên mezin hem ji bo Felestîniyan hem jî ji bo Îsraîliyan. Felestînî di bin dagirkerî û zextan de dijîn, Îsraîlî jî di nav tirs û şer de jiyana xwe didomînin. Ev yek ji aliyê mirovî ve zilmeke mezin e, ji ber ku her du gel jî mafê wan heye ku di aramiyê de bijîn.

Lê belê, di qada navneteweyî de pirsa Felestînê piştgiriyeke mezin têt dîtin, bi taybetî ji dewletên Îslamî û hêzên rojavayî yên ku dixwazin li herêmê balansekê çêbikin. Çepgirîya Ewrûpa jî di vî warî de çifte standard tevdigere! Ev piştgirî, her çendî carinan ji ber berjewendiyên siyasî be jî, bûye sedem ku doza Felestînê di rojeva cîhanê de bimîne.

Pirsa Kurd û Kurdistanê:

Pirsa Kurd, bi awayekî cuda, ji ber parçebûna axa Kurdistanê di navbera çar dewletan de (Tirkiye, Îran, Iraq, Sûriye) pirsgirêkeke tevlihevtir e. Kurd, wekî neteweyekî 60 mîlyonî, ji mafê xwe yê xwebirêvebirinê bêpar in û di bin zordariya dewletên herêmê de ne.

Dewletên wekî Tirkiye û Îranê, bi siyaseta înkar û asîmîlasyonê, hewl didin ku nasnameya neteweyî ya Kurdan ji holê rakin. Ev yek ne tenê zilmeke li dijî mafên mirovî ye, lê her wiha bûye astengeke mezin li pêşiya aramiya herêmê.

Lê belê, cîhana medenî, wekî ku dîyare, bi gelemperî li hember vê zilmê bêdeng dimîne. Ji Kujtin, zîndankirin, surgûnkirin û jenosîdên li ser kurdan re çav û guhên xwe digirin. Ev yek bi piranî ji ber berjewendiyên siyasî û aborî yên dewletên rojavayî ye, ku bi dewletên wekî Tirkiyeyê re têkiliyên stratejîk diparêzin!

Çima Pirsa Kurd û Felestînê bi Awayên Cuda Tên Dîtin?

Li vir cudahiyeke bingehîn heye ku divê were ronîkirin:

Pirsa Felestînê di qada navneteweyî de wekî semboleke mirovî û olî tê dîtin! Dewletên Îslamî û hin hêzên rojavayî vê pirsgirêkê wekî amûrekê ji bo berjewendiyên xwe yên jeopolîtîk bi kar tînin. Her wiha, Felestînî di qadeke bi sînor de (Xezze û Çemê Rojava) dijîn, ku ev yek pirsgirêka wan ji aliyê sîyasî ve “hêsantir” dike ku were rojevê.

Pirsa Kurd ji ber parçebûna axa Kurdistanê û hebûna çar dewletên bihêz ên li dijî serxwebûna Kurdan (Tirkiye, Îran, Iraq, Sûriye) di asteke aloztir de ye. Kurd ne tenê bi yek dewletê re, lê bi çar dewletan re di nav têkoşînê de ne, ku ev dewlet hemû endamên Neteweyên Yekbûyî ne û di qada navneteweyî de xwedî bandor in.

Noqta din a girîng; ev herçar dewletên zilimkar misilmanın û li ser navê îslamê tevdigerin. Ji bona Felestînê peyva “birayên misilman dibin zilmê de ne” têt bikaranîn, lê ji bona kurdan ev gotin têt jibîrkirin. Ev jî durûtîya cîhana Îslamê jî derdixe ber me.

Her wiha, piştgiriya navneteweyî ya ji bo Kurdan bi gelemperî bi şert e. Mînak, rojava piştgiriyê dide hêzên Kurdî li Sûriyeyê (YPG/YPJ) di Çarçoveya şerê li dijî DAIŞ’ê de, lê ev piştgirî ne ji bo armanca serxwebûna Kurdistanê ye, belkî ji bo berjewendiyên rojava yên di herêmê de ye.

Ev durûtîya siyasî, di bingeha xwe de ji berjewendiyên jeopolîtîk û aborî yên hêzên mezin ên cîhanê tê. Kurd, tevî ku neteweyekî mezin in, di qada navneteweyî de bê dewlet û bê temsîl in û ev yek wan di rewşeke lawaz de dihêle.
Astengiyên li Pêşiya Tevgera Kurd:

Tevgera Kurd, tevî pêşketinên di sedsala dawî de (wekî damezirandina Herêma Kurdistanê li Iraqê), hîn jî bi gelek astengiyan re rû bi rû ye:

Parçebûna Axa Kurdistanê:

Axa Kurdistanê di navbera çar dewletan de hatiye parvekirin û ev dewlet hemû bi awayekî aktîf li dijî yekitiya Kurdan tevdigerin. Ev parçebûn yekitiya siyasî û leşkerî ya Kurdan lawaz dike. Ji ber ku ev 100 sale perçebûn û sivîlîzasyona ku di bin bardora dewletên cûda cûda de li ser miletê Kurd meşîyaye, gelek guhertin jî bi xwe re anîne.

Nakokiyên Navxweyî:

Tevgera Kurd di nav xwe de jî parçebûyî ye. Partiyên siyasî yên cuda (wekî PKK, KDP, YNK, PYD) xwedî îdeolojî û armancên cuda ne, ku ev yek yekdengiya wan zeîf dike. Mînak; dijminatîya PKK li henber PDK ê, carinan rê li ber hevkariyeke bihêz digire. Têkilîyên PKK bi dewletên herêmê re û hedefên PKK yên “tirkîyeyî bûn û erebbûna kurdan” bingeha hevkarîyek hevpar ji holê radike. PKK, nakokîyên di navbera YNK û PDK de li gor berjewendîyên dijminên miletê Kurd bikar tîne û nakokîyan hîn aloztir dike.

Bêdengiya Civaka Navneteweyî:

Dewletên rojavayî, tevî ku carinan piştgiriya leşkerî didin Kurdan (wekî li dijî DAIŞ’ê), ji bo doza serxwebûna Kurdistanê piştgiriyeke eşkere nîşan nadin. Ev jî ji ber têkiliyên wan ên stratejîk bi Tirkiyeyê re ye, ku endamê NATO’yê ye.

Zextên Herêmî:

Tirkiye û Îran bi awayekî sîstematîk li dijî tevgera Kurd tevdigerin. Tirkiye bi taybetî, bi hêza xwe ya leşkerî û bandora xwe ya li ser NATO’yê, hewl dide ku her hewldaneke serxwebûna Kurdan bitepisîne.

Kêmbûna Çavkaniyên Aborî:

Herêma Kurdistanê li Iraqê, tevî hebûna çavkaniyên xwezayî yên wekî petrolê, bi pirsgirêkên aborî re rû bi rû ye. Ev yek bandorê li ser jiyana wan a avakirina dewleteke serbixwe dike.

Pêşeroja Rojhilata Navîn û Çareseriya Pirsgirêkan:

Ji bo ku Rojhilata Navîn bigihêje aramiyeke mayînde, çareserkirina her du pirsgirêkên bingehîn (Felestîn û Kurdistan) pêwîst e. Lê belê, ev çareserî bi hin gavên konkret ve girêdayî ne:

Ji bo Pirsa Felestînê:

Çareseriyeke adil, ku hem mafên Felestîniyan û hem jî mafên Îsraîliyan biparêze, pêwîst e. Ev dibe ku bi rêya çareseriyeke du-dewletî an jî konfederasyoneke federalî pêk were.

Dewletên Îslamî divê dev ji bikaranîna pirsa Felestînê wekî amûrekî siyasî berdin û li ser maseya danûstandinan bi awayekî erênî tevbigerin.

Civaka navneteweyî divê rastîya Îsraîlê bibîne, ku ev 77 sale di bin presa şer de, jîyanek modern avakirîye. Lê pirsa Felestînê jî ji pirsek mirovî bêtir, wek çek li henber Cihûyan, di asta jiholê rakirina wan de têt bibaranîn.

Ji bo Pirsa Kurd û Kurdistanê:

Yekitiya Navxweyî;

Kurd divê di nav xwe de yekitiyeke siyasî û leşkerî ava bikin. Ev yek dikare bi rêya diyalogên navxweyî û avakirina platformeke hevpar pêk were.

Dîplomasiya Navneteweyî:

Tevgera Kurd divê dîplomasiyeke bihêztir bi kar bîne da ku piştgiriya dewletên rojavayî û rêxistinên navneteweyî (wekî NY, NATO) bi dest bixe. Mînak, Herêma Kurdistanê li Iraqê dikare wekî modelekê were bikaranîn ji bo nîşandana jiyana Kurdan a xwebirêvebirinê.

Hevkarî bi Hêzên Herêmî re:

Kurd dikarin bi hin hêzên herêmî (wekî dewletên Erebî yên nerm, Kendava Erebî) hevkariyê bikin da ku li dijî zextên Tirkiye û Îranê balansekê çêbikin.

Xurtkirina Aboriyê:

Avakirina aboriyeke bihêz li Herêma Kurdistanê û deverên din ên Kurdan dikare bingeheke maddî ji bo serxwebûnê peyda bike.

Rola Civaka Navneteweyî:

Civaka navneteweyî divê dev ji durûtiya xwe berde û mafê Kurdan ê xwebirêvebirinê wekî mafê Felestîniyan bipejirîne. Ev yek dikare bi rêya piştgiriya siyasî, aborî û leşkerî pêk were.

Rêxistinên mafên mirovan divê zêdetir balê bikişînin ser binpêkirinên li dijî Kurdan, bi taybetî li Tirkiye û Îranê.

Ji aliyê mirovî ve, hem Kurd û hem jî Felestînî mafdar in ku di azadî û aramiyê de bijîn. Zilma ku li ser her du gelan tê kirin, ne tenê li dijî mafên mirovan e, lê di heman demê de bûye sedema bêîstîqrarîya Rojhilata Navîn. Çareseriya van pirsgirêkan ne tenê ji bo Kurdan û Felestîniyan, lê ji bo tevahiya herêmê û cîhanê jî girîng e.

Pêşniyazên Konkret:

Ji bo Kurdan: Yekitiya navxweyî, dîplomasiya bihêz û xurtkirina aborî û civakî divê di rojeva tevgera Kurd de bin. Her wiha, divê Kurd di qada navneteweyî de zêdetir xwe wekî miletekî yekgirtî nîşan bidin.

Ji bo Felestîniyan: Danûstandinên aştiyê yên bi Îsraîlê re, bi piştgiriya NY û hêzên navneteweyî, dikarin rê li ber çareseriyeke adil vekin. Divê Felestînî, îradeya xwe ji destên hêzên İslamîst, dewletên misilman ku wan ji bona berjewendîyên xwe bikar tînin, derxînin û pirsa xwe dîrekt bi naskirina dewleta Îsraîl ve girêbidin, ku daxwazên wan meşrû bibin.

Ji bo Civaka Navneteweyî: Divê cîhana medenî dev ji berjewendiyên xwe yên teng berde û li ser bingeha mafê çarenûsa miletan û mafên mirovan tevbigere.

Rojhilata Navîn ber bi guhertinên mezin ve diçe. Heger Kurd karibin yekitiya xwe xurt bikin û piştgiriyeke navneteweyî bi dest bixin, dibe ku di pêşerojê de bigihêjin mafên xwe yên rewa. Lê ev yek bi keda hevpar a Kurdan û bi hişyariya civaka navneteweyî ve girêdayî ye.