Dijminê Di jûra Nivistinê De: Jiholêrakirina Hevjînan wekî “sîxûr” di Tevgerên Çekdar ên Radîkal û Dîktatoriyan de

Pêşgotin

Hêza sîyasî heta wê radeyê ber bi mutleqiyê ve diçe, ji bo parastina rewatiya xwe pêdivî bi têgihîştineke domdar a gefê heye. Ev têgihîştina gefê pir caran di rejîmên otorîter û tevgerên çekdar ên şoreşgerî de bi rêya fîgurê “xayînê hundir” tê pênasekirin. Lêbelê, xalên werçerxê yên herî paradoksal û trajîk di dîroka siyasî de dema ku ev mûhra “xayîn” li ser mirovên herî nêzîkî serokan, ango hevjînên wan, tê lêxistin, çêdibin. Ev diyarde, ku ji Josef Stalin bigire heya Mao Zedong, ji ​​Evdila Ocalan bigire heya burokrasiya Viyetnamî di serdema Ho Chi Minh de dirêj dibe, berhema paranoya klînîkî, şerên baskan yên di nav rêxistinan de, û lêgerîna îtaeta mutleq e. Ev maqale mekanîzmayên tawanbarkirin û jiholêrakirina hevjînan wekî “sîxûr” di nav dîktatoriyan, rêxistinên veşartî, û tevgerên şoreşgerî yên ku bûne dewlet, bi karanîna mînakên dîrokî vedikole.

1. Paranoya Klînîkî û Pêdiviya Bizina gûnehan di Dîktatoriyên Sazûmanî de

Tawanbarkirina sîxuriyê li dijî hevjîn an hevkarên nêzîk ji hêla dîktatorên ku hêzê destxwede digirin ve bi gelemperî bi tirsa windakirina desthilatdariyê ku digihîje astek psîkopatolojîk (paranoya klînîkî) tê ravekirin.

Yekîtiya Sovyetê: Josef Stalin û Çerxa Sîxuriyê

Her çend Josef Stalin rasterast jina xwe nederxist pêşberî dadgehê, lê di seranserê desthilatdariya xwe de wî jinên herî nêzîkî xwe û têkiliyên malbata xwe wekî beşek ji çerxek sîxuriyê ya sîstematîk didît. Piştî întîhar kirina jina wî ya duyemîn, Nadejda Alliluyeva, di sala 1932 an de, gumanên Stalin gihîştin astek patolojîk. Di salên piştre de, Stalin hemî xizmên jina xwe ya mirî (malbata Alliluyeva) bi endambûna şebekeyên sîxuriyê yên dijî-Sovyetê tawanbar kir. Xwişka jina wî, Anna, û dişa wî, Jenya, bi tohmeta “têkiliya bi ajanên biyanî re” şandin kampên Gulagê. Ev paranoya ne tenê bi malbata wî ve sînordar bû; ew tuhmet dirêjî jinên alîkarên wî yên herî nêzîk bû. Stalîn raterast jina wezîrê nevxwe Polina Zhemçûzîna, ya cihû Vyacheslav Molotov, bi “sîxurê siyonîst” tawanbar kir û ew şand sirgûnê. Molotov, ku bi atmosfera terorê ya rejîmê re rû bi rû ma, neçar ma ku bêdeng razîbûna sirgûnkirina jina xwe qebûl bike.

Çîn: Mao Zedong û Jiang Qing

Jiang Qing, yek ji kesayetên herî bi hêz û karîger ên Şoreşa Çandî ya Çînê, qurbanê gumanên kûr bû ku mêrê wê, Mao Zedong, di salên xwe yên dawî de pêşxistibû. Têkiliyên Jiang Qing bi dîplomatên rojavayî û dîroknasa Amerîkî Roxane Witke re ji hêla rejîmê û Mao bixwe ve wekî “derxistina sirên dewletê ji sîxûrên biyanî re” hatin şîrove kirin. Ev pêvajo, ku bi tecrîda siyasî ya jina wî ji hêla Mao ve dest pê kir, bi fermî cezayê hepsa heta hetayê li Jiang Qing bi tohmeta xiyanet û sîxuriya dij-şoreşger piştî mirina serok gihîşt lûtkeyê.

Arnavûtluk (Albanîa): Enver Xoce û Fiqirete Şehu

Enver Xoce, yek ji rêberên herî paranoyak ên dîrokê, bi berdewamî li dijî dijminên xeyalî yên li dora welêt tasfîye pêk anî. Xoce, ku Serokwezîr Mehmet Şehu, ku di sala 1981 an bi gumanbarî mir, ew wekî “sîxûrê Emerîkî, Sovyetî û Yugoslavî” îlan kir, ev gûman dirêjî jina Şahu, Fiqirete Şahu kir. Fiqirete Şahu bi tohmeta hevkariya çalakiyên sîxuriyê yên mêrê xwe şandin kampeke êxsîran û li wir mir.

2. Di Tevgerên tûndî Şoreşgerî de desthilatdarîya navxûyî û Nimûneya Kesîre Yildirim

Di tevgerên radîkal de ku hîn nebûne dewlet û di qada îllegal an jî di şerê gerîla de dixebitin, rewş li dora “ewlehiya şaneyî” û “avakirina kulta rêbertiyê” tê şekilkirin. Nimûneya herî berbiçav a van pêkhateyan PKK û vaqaya Kesîre Yildirim e.

Kesîre Yildirim, ku endamek damezrîner a PKK ê bû û bi Evdila Ocalan re zewicî bû, di nîqaşên li ser rêbaz û îdeolojiya di nav rêxistinê de ber bi xeta muxalif ve çû. Ocalan, bi îdiaya malbata Yildirim (îdiayên têkiliya bavê wê bi dewletê re), wê wekî “Hespê Trova ku ji hêla dewleta kûr ve ketiye nav rêxistinê” ragihand. Vê sûcdarkirinê rê da ku Ocalan desthilatdariya xwe ya mutleq di nav rêxistinê de xurt bike. Bi rastî, di tevgerên gerîla de, jina rêber wekhevê rêber e ku dikare bi rêber re hevseng be. Dema ku ev rewş zirhê pîroziya rêber di qetîne, pênaseya hevjînê wekî “sîxûrek” bê guman dibe mekanîzmayek kontrola navxweyî di nav rêxistinê de. Kesîre Yildirim hate girtin, weke xayîn hate darizandin û di sala 1988 an de bi revîna ber bi Ewropayê ve karî canê xwe xilas bike. Jîyanekî kerûlal li ser kesîrê hat sepandin.

3. Emerîkaya Latînî û Nimûneya Kmer: ji xetderketina Îdeolojîk û Tenduristiya Hişmendî

Peru: Rêya Ronî û Augusta La Torre

Augusta La Torre (Heval Norah), jina Abimael Guzman, serokê Rêya Ronî ku terora Maoîst li Peruyê belav kir, duyemîn kesayetiya herî girîng a tevgerê bû. Piştî mirina wê ya gumanbar di sala 1988 an de, Guzman ramanên jina xwe wekî “revîzyonîst û xiyanetkar” bi nav kir.

Lêkolîna rojnamevan Umberto Jara nîşan dide ku La Torre ji aliyê serokatiyê ve hatiye jehrîkirin û ji holê rakirin ji ber ku wê rêbazên komkujiya sivîlan a Guzman rexne kiriye. Guzman, ku jina xwe wekî “xayîn” bi nav kir, bi tunekirina laşê wê nakokiyên navxweyî yên di nav rêxistinê de bi tevahî bi dawî kir.

Kamboçya: Pol Pot û Khieu Ponnary

Doza Khieu Ponnary, jina rêberê qizil Kmera Rouge Pol Pot, xwedî rêçeyek klînîkî ya trajîk e. Ponnary, ku şîzofrenî û paranoyakî mezin pêş dixist, dest bi êrîşkirina kesên li dora xwe kir, îdia kir ku “li her derê ajanên Viyetnamî hene.” Her çend Pol Pot bi fermî jina xwe di dadgehê de bi sîxuriyê tawanbar nekir jî, wî rewşa wê wekî xetereyek ewlehiyê dît, wê di odeyên girtî de îzole kir û ew veguherand mirîyek zindî.

4. Nimûneya Vîetnamê: Burokrasiya Ewlehiyê ya Sîstematîk û Jinên Nedîtî

Şoreşa Vîetnamê modelek cuda nîşan da, ne modelek ku serok bi xwe jina xwe tawanbar dikir, lê modelek ku “burokrasiya partiyê jinên serok wekî ajan/xeterîya ewlehiyê didît” û wan ji holê radikir.

Ho Chi Minh di çavê raya giştî de wekî “rêberek yekane û pîroz ê ku bi neteweyê re zewicî ye” (Apê Ho) hate nîşandan. Ji bo parastina vê pîrozîyê, name û daxwazên hevdîtinan ji Zeng Xueming, jina çînî ya Ho Chi Minh ku wî di sala 1926 an de pê re zewicî bû, ​​ji hêla Polîtburoya Vîetnamê ve (bi taybetî Lê Duẩn) hatin asteng kirin. Hebûna jinek çînî bi hinceta ku ew ê “gumanên sîxuriyê di nav bingeha neteweperest de çêbike” hate qedexekirin û sansûr kirin.

Rewşa Nông Thị Xuân hîn trajîktir e, ku têkiliyek veşartî bi Ho Chi Minh re hebû û di sala 1955 an de pê re zarokek çêbû. Jina ciwan, ku dixwest têkiliyê fermî bike, ji hêla burokrasiya ewlehiyê ya partiyê ve wekî “gefeke ewlehiyê ku dikare razên dewletê bixe xeterê” hate destnîşankirin û di sala 1957 an de di kuştinek gumanbar de hate tasfiyekirin. Ho Chi Minh, bi navê berjewendiyên şoreşgerî, li ser vê tasfîyeyê bêdeng ma.

Encam

Dema ku bi daneyên dîrokî de tê lêkolînkirin, sûcdarkirina sîxuriyê ji hêla rêberên dîktator an rêberên tevgerên tundrew ên radîkal ve ne ji hêrsa şexsî weke ji pêdiviyek sîstemîk derdikeve holê. Di pêkhateyên şaneyî û veşartî de, mekanîzmaya “xayîn” pir nerm e; gumanbarkirina desthilatdariya rêber, westandin, an xwestina aştiyê rasterast bi sîxuriyê re wekhev tê destgirtin.

Serok bi ji holê rakirina hevjînên xwe, yên ku qelsiyên wan yên mirovî û sirên wan çêtirîn dizanin, rêber hem yekdestdariya xwe ya li ser agahîyan diparêzin û hem jî vê peyama bêrehm ji endamên xwe re dişînin: “Min ji bû dozê hevjîna xwe ya jûra nivistinê ji holê rakir, ez qed rehmê bi we nabem.” Ji ber vê yekê, di gorepana tundûtûjiya şoreşgerî û totalîterîzma mutleq de, hevjîn “dijminên hundurîn” ên potansiyel in, amade ne ku di her kêliyê de werin kuştin.

Çavkanî

• Alia, R. (1988). Our Enver. Tirana: 8 Nëntori Publishing House. (Enver Hoca dönemi Arnavutluk iç tasfiyelerine dair resmi anlatılar ve politik arka plan).
• Brocheux, P. (2007). Ho Chi Minh: A Biography. Cambridge University Press. (Ho Chi Minh’in Zeng Xueming ve siyasi sansür mekanizmalarıyla olan ilişkisini inceleyen biyografik çalışma).
• Chang, J. & Halliday, J. (2005). Mao: The Unknown Story. New York: Knopf. (Jiang Qing’in yabancı misyonlarla ilişkisi ve Mao’nun son yıllarındaki paranoyasının analizi).
• Jara, U. (2007). Morir lo Justo: Abimael Guzmán y el Sendero Luminoso. Lima: Planeta. (Augusta La Torre’nin şüpheli ölümü ve Aydınlık Yol içindeki tasfiyelerin adli raporlara dayanan analizi).
• Montefiore, S. S. (2003). Stalin: The Court of the Red Tsar. London: Weidenfeld & Nicolson. (Nadejda Alliluyeva’nın intiharı sonrası Alliluyeva ailesinin ve Polina Zhemchuzhina’nın casusluk iddiasıyla Gulag’a gönderilme süreçleri).
• Öcalan, A. (1994). PKK’ya Dayatılan Tasfiyecilik ve Tasfiyeciliğin Tasfiyesi. İstanbul: Memsis Yayınları. (Kesire Yıldırım ve örgüt içi muhalif kliklerin “devlet ajanı/sabotajcı” olarak kodlandığı ideolojik metin).
• Short, P. (2004). Pol Pot: Anatomy of a Nightmare. New York: Henry Holt and Company. (Khieu Ponnary’nin psikolojik çöküşü, Kızıl Kmer rejimi altındaki izolasyonu ve S-21 iç infaz mekanizmaları).

Quinn-Judge, S. (2002). Ho Chi Minh: The Missing Years 1919-1941. University of California Press. (Vietnam Devrimi’nin erken dönem liderlik kültü inşası ve özel hayatın devlet sırrına dönüştürülmesi süreçleri