Çalakiya nobedariyê li Bendava Tişrînê bi dawî bû. Kurdan çi qezenc kirin û çi winda kirin?

Roja 5ê Gulan, Rêveberiya Xweser a Rojava daxuyaniyek weşand û ragihand ku çalakiya nobedariyê li Bendava Tişrînê bi dawî bûye. Di daxuyaniyê de hate gotin ku çalakiya mertalên zindî, ku 100 roj in berdewam dike û wekî çalakiya nobedê tê binavkirin, bi dawî bûye û “çalakî gihîştiye encamê û bi serkeftinê bi dawî bûye”.

Daxuyaniya rêveberiya xweser di medyayê de wek nûçeyek hate belavkirin û di bin rêveberiya YPGê de, xelkê bajarê Qamîşloyê bi muzîk û gerê şahiyek li dar xist. Lê du pirsên bingehîn hene: yekem; Gelo li Tişrînê serkeftinek ji bo Kurdan heye? Paşê; Gelo bi dehan qurbaniyên sivîl li Tişrînê pêwîst bûn?

Gelo rola Ocalan di peymana Bendava Tişrînê de hebû ku ji raya giştî veşartî bû?

Piştî hilweşîna rejîma Esad di 8ê Kanûna Pêşîn a 2024an de, gefên komên girêdayî dewleta Tirkiyeyê li ser Rojava gihîştin astek bilind. Û Bendava Tişrînê bû navendeke êrîşên komkirî.

Bendava Tişrînê di bin kontrola Kurdan de bû û ev yek destkeftiyek girîng bû. Lê belê, di 11ê Nîsanê de, hêzên leşkerî yên rejîma nû ya Şamê li Bendava Tişrînê bi cih bûn. HSDê daxuyaniyek ji ajansa nûçeyan a Fransî AFPê re da û got ku hêzên Şamê wê li Bendava Tişrînê bi cih bibin û Bendav wê ji aliyê komîteyek hevbeş ve were birêvebirin. Ne HSD û ne jî rêveberiya Şamê li ser vê mijarê daxuyaniyek fermî nedane. Lê niha li Bendava Tişrînê hêzên leşkerî yên HSDê nînin. Ev di bingeh de tê wateya vekişîna hêzên Kurdî bo rojhilatê Firatê.

Li pişt vekişîna bêdeng a Kurdan ji Bendava Tişrînê danûstandinên veşartî hene. Li ser erdê bi zelalî diyar e ku DYA û Fransayê li gorî ajendayên xwe yên siyasî hin hevdîtinên di navbera dewleta Tirk û hêzên HSDê de hevrêz kirine û alîyan agirbestek fiîlî li hev kirine. Li gorî vê rêkeftinê, HSD bi bêdengî ji bakurê Firatê vekişiya.

Lê rola herî girîng ew soza ku Abdullah Ocalan di derbarê Rojava de daye dewleta Tirk e. Berdevka Partiya DEMê Ayşegul Dogan di 17ê Sibata 2025an de daxuyaniya “Nameya Ocalan gihîştiye rayedarên Bakur-rojhilatê Sûriyeyê” da. Piştî wê dîrokê, ne rêveberên PKKê û ne jî yên HSDê li ser naveroka nameyê daxuyaniyek nedan. Çavkaniyên nêzîkî PKKê diyar kirin ku di nameyê de agahî hene ku Ocalan ji dewleta Tirkiyeyê re gotiye, “Rojava dê xêzek neşopîne ku li dijî stratejiya Tirkiyeyê ye û gefê dixwe.” Helwesta giştî ya Ocalan di derbarê rastbûna vê agahiyê de ti gumanê nade. Bi rastî, di 10ê Adarê de, bi peymana di navbera HSD û rêveberiya Şamê de, yekparçeyiya axa Sûriyeyê hate misogerkirin. Wekî beşek ji vê pêvajoya peymanê, di 11ê Nîsanê de ji Bendava Tişrînê vekişîna HSDê Pêk hat.

Bi gotineke din, stratejiya Ocalan mîmarê vekişîna ji Tişrînê ye, ku ev yek ne di berjewendiya Kurdan de ye.

Çima encamên xwepêşandana 100 rojî û hejmara şehîdan nehatin ragihandin?

Di şer û siyasetê de, paşvekişandin û komkirina hêzê ji bo tevgerên nû normal e. Armanca rexneyî ya lêkolîna mijara vekişîna HSDê ji Bendava Tişrînê ne rexnekirina “çima ew vekişiyan?” e. Bingeha rexneyan ew e ku çarenûsa Rojava radestî Ocalan hatiye kirin. Pirsgirêka duyemîn ew e ku sivîl çawa di çalakiyê de têne bikar anîn.

Di daxuyaniya Rêveberiya Xweser de ku çalakiya li Bendava Tişrînê bi dawî bûye, hejmara sivîlên şehîd jî nehatiye dayîn. Lê belê, tenê li Tişrînê, ku di medyayê de hate weşandin, piştî 8ê Çile nêzîkî 30 kes şehîd bûn û zêdetirî sed kes birîndar bûn. Bo nimûne, Bavê Teyyar yek ji şehîdan e.

Biryara rêkirina sivîlan ber bi Tişrînê ve biryarek xelet bû. Di 8ê Adarê de eşkere bû ku dewleta Tirk dê li Tişrînê sivîlan gulebaran bike. Lêbelê, komîteyên Partiya Yekîtiya Demokrat (PYD) li bajaran li gorî hejmara diyarkirî kom bi komî çalakî pêk anîn. Grûpên wekî komên mamosteyan, komên xwendekaran û komên hunermendan neçar man ku beşdarî çalakiya mertalên zindî ya sê rojan bibin. Her çend dizanibû ku ew ê bibin hedef jî, sivîl di destê dewleta Tirk de man. Ew tiştê ku li wir qewimî ne nobetgirtin bû, lê bikaranîna sivîlan wek mertal bû.

Ev şêweyê çalakiyê yê HSDê nîşan dide ku PKKe sivîlan bikar tîne. Tevlîkirina girseyê di çalakiyan de, pîrozkirina tiştên ku bi şehîdan û xwînrijandinê hatine kirin û bêdengkirina mirovan di şêwaza şerê PKKê de pir eşkere ye. Şer bi qurbanîdana girseyî an mirinê nayê qezenckirin.

Şer bi berxwedana leşkerî û hewldanên dîplomatîk tên qezenckirin. Tevî ku vê rastiyê dizane jî, PKKe bi karanîn û qurbanîkirina girseyan wekî materyalê propagandayê ji bo xwe zirarek mezin daye Kurdan. Nayê qebûlkirin ku rêveberiya HSD heman şêwazê li Rojava bi kar bîne. Ji ber ku xwepêşandanên li Tişrînê zarok bêbav, malbat ji hev parçe û trawmatîk hiştin. Kurdan di şeran de têra xwe qurbaniyên sivîl da ne. Ti wateya qurbaniyên bêtir ji bo hevkêşeya mirin-xwîn-pîroziyê tune.

Li Tişrînê serkeftin tune ye. Herwiha, rewşa heyî ya li Tişrînê ku çek bêdeng in, bi rêya trafîka dîplomatîk û siyasî û xwîna ku ji aliyê sivîlan ve hatiye rijandin, hatiye misogerkirin. Biryara Rêveberiya Xweser a Rojava ya derxistina sivîlan a şeva borî di bin navê “Pîrozbahiya Serkeftina Tişrînê” de, ew jî çalakiyek e ku tenê li ser motîvekirina girseyan hatiye avakirin. Rewşenbîrên Kurd divê li dijî van şaşiyan wêrek bin û bikaribin wan rexne bikin.