Gotina ku divê Kurdistan serbixwe nebe, xiyanete li Kurdan…

Daniştina 80. a Civata Giştî ya Neteweyên Yekbûyî hîn jî berdewam dike. Di 9 ê Îlonê de dest pê kir û serokên dewletan dê ji 22 heta 30 ê Îlonê beşdarî rûniştinan bibin. Civîna îsal a Neteweyên Yekbûyî bi mijara Filistînê, bi taybetî jî Xezzeyê, mûhra xwe lêda. Her ku rûniştin berdewam dikirin, gelek dewletan ragihandin ku Filistînê wekî dewletek serbixwe qebûl dikin…

Di heman demê de, salvegera 8. a Referandûma Serxwebûna Kurdistanê bû. Di 25 ê Cotmeha 2017 an de, di bin serokatiya Serok Barzani de, Kurdan bi rêya referandûmê daxwaza xwe ya serxwebûnê ragihandin. Lêbelê, NY dengê Kurdan paşguh kir. Lêbelê, ev referandûm bersivek bû ji bo paşguhkirina sedsalek dirêj a Kurdan, helwestek netewperwerî bû lidijî dabeşkirina xaka wê di peymana Lozanê de.

 Beşek girîng ji milletê Kurd piştgirî da referandûmê. Heta kesên ku ji tirsa partiya xwe an tevgera xwe bêdeng man jî hebûn, lê bi dizî “seknandina Serok Mesûd Barzani ya li dijî statûya Lozanê” pişthirî danê. Li gorî encamên referandûmê, %92.7 ê Kurdan dengê “Erê” dan “Serxwebûna Kurdistanê”.

Ger Kurd neteweyek normal bûna, ew ê di 25 ê Îlonê de li her derê pîroz bikirana û encamên referandûmê li her derê parve bikirana. Bi rastî, ger çar beşên Kurdistanê bibin yek, ew ê biçin Neteweyê Yêkbûyî, ku li wir nûnerên Kurdan tune ne û “pirsgirêka Filistînê” mijara herî girîng a rojevê ye, û bibêjin, “ka nûnerên neteweya Kurd, Me nas bikin, ev daxwazîyên me ne?” Lê ev çênebû. navendeke siyasî ya Kurd êrîşî referandûma Serxwebûna Kurdistanê dike.

Bi rastî, Referandûma Serxwebûna Kurdistanê wek testek bû ku qalîteya her kesî di vê civakê de eşkere kir. Îro jî eynî ye. Bi taybetî em dikarin siyaseta li Başûrê Kurdistanê bi rêya referandûmê fîltre bikin.

Mînak, di demên dawî de, medyaya YNK ê gelek rapor qaşû zirarên referandûmê ji bo Kurdan weşandiye. Lêbelê, YNK bi fermî piştgirî da Referandûma Serxwebûna Kurdistanê. Wekî din, heke Kurdan di referandûmê de xak winda kiri be, ew ji ber xiyaneta YNK ê bû. Rêberên YNK ê yên wê demê, Bafil Talabanî û Lahûr Cengî Talabanî, bi hev re Kerkûk firotin. Şêrê wan yê îro jî li ser neparvekirina qezancên wê xîyanetê ne.

Lê ev ne mesele ye. Mijara referandûmê tiştek e ku Kurd hewce ne ku nîqaş bikin: Ew Kurdên ku li dijî referandûmê ne û dibêjin divê Kurd nebin dewlet, û heta ewên ku xuya dikin dost in, divê werin destnîşankirin û rûyê wan yê reş ji bo raya Kurd were eşkere kirin.

Yên herî xeternak ew îdeolojî û tevger in ku bi navê Kurdan derketine holê û di wan de peyama “bêdewletî azadî ye, dewletbûn koletî ye” diçînin. Ev yek ji hêla Evdila Ocalan û tevgera wî, PKK (ku her çend hatibe hilweşandin jî, dîsa jî ruhê xwe di nav tevgerên din de belav dike) ve tê rêvebirin.

Ji sala 1999 an vir ve, Ocalan hewl dide ku Kurdan bi fikra bêwletbûnê razî bike. Ger kesek derkeve û bibêje “Şert û merc ne guncaw in, em niha nikarin bibin dewlet, divê ev ji bo qonaxek paşîn were paşxistin,” an jî bibêje, ” her beş niha nikare bibe dewlet. Bila yek an du beş bibin dewlet, bila hebûna Kurdan misoger bibe, û rewşa beşên din dê bi demê re zelaltir bibe,” ev mijarên stratejîk in, û hûn dikarin li ser wan nîqaş bikin. Lê ev ne ew e ya ku Ocalan li ser Kurdan disepêne. Ocalan rasterast dibêje, “Dewlet sîstemekî demode ye, dewlet xerabiyek mezin e, bêdewletbûn azadî ye.” Ji bo vê yekê delîlên ji neolîtîk, feza û mîtolojiyê nîşan dide. Lê ev yek rave nake ka çi bi serê civakên bêdewlet ên cîhana îroyîn hatî ye.

Ew rastiya ku her netewe di seranserê dîrokê de wekî dewletek hebûba xwe parastîye.  Ocalan di rastiyê de îdeolojiyên kolonyalîst ên ku îdîa dikin, “Kurd ne neteweyek in, lê kom in,” nerm dike û wan ji nû ve pêşkêşî Kurdan dike. Di vî warî de, ramanên Ocalan bi zanebûn ji aliyê hêzên kolonyalîst ve li çar beşên Kurdistanê têne belavkirin.

Bo mînak, hikûmeta Îranê destûrê dide ku hemû parastin û pirtûkên Ocalan bi zimanê Farisî li Rojhilat û Îranê werin belavkirin. Bi rastî, hin profesorên zanîngehê yên ku bi hikûmetê re dixebitin, van pirtûkan li dibistanan li xwendekarên xwe belav dikin. Hikûmeta Iraqê destûrê dide sendîkayên parêzeran û sendîkayên akademîsyenan, da ku ramanên Ocalan pêşve bibin. Belavkirina ramanên Ocalan li Silêmaniyê jî projeyek hikûmetên Iraq û Îranê ye, ku ditirsin Kurd bibin dewlet û milletekî bihêz.

Em dizanin ku Brîtanya, yek ji hêzên herî dijberê netew-Dewleta Kurdî ye, ji dema ku şert û mercên dewletek serbixwe ji bo Kurdan hatine danîn, bi zanebûn Ocalan derxistin pêş. Tenê di dema referandûmê de, Brîtanyayê destûr da xwepêşandanên “Azadî ji bo Ocalan”, û sendîkayên Brîtanî xwepêşandan li dar xistin û sendîka ji bo piştgiriya Ocalan ava kirin.

Ji sala 1999 an vir ve, Tirkiye pesnê Ocalan dide û wî xwedî dike da ku li dijî dewletbûna Kurdî bisekine.

Mînak, Ocalan 25 sal in sax û silamet e, di berdêla astengkirina Kurdan ji avakirina dewleta neteweyî de. Ocalan pêşeroja Kurdan difiroşe da ku wekî “Rêber” were naskirin.

Dikare were gotin ku her kesê ku şîretê dide Kurdan ku ramanên Ocalan ‘pêşverû ne û divê ew bê bişopînin’ ew kes dewletbûn û bêstatûbûna Kurdan dipejirîne.

Yadin jî êrişên dostên sexte yên Kurdan jî didomin.

Weke, dema ku referandûm pêk hat, çepgirên Tirk ji rastgirên Tirk bêtir êrîşî Kurdên serxwebûn xwaz kirin. Rewşenbîrên Tirk jî referandûm ji nezve şopandin. Celal Başlangiç, ku niha miriye, wê demê çû Silêmaniyê û bi navê qaşo hevalekî xwe, arguman berhev kir da ku rave bike ka çima “Kurd nikarin bibin dewlet”. Başlangiç îdia kir ku li Başûr”elektrîk ji hêla jeneratoran ve tê peyda kirin”, ango ew nikarin bibin dewlet. Bi heman awayî, hin kesayetên çepgir, ku bi PKK ê re hevalbend bûn, Kurd biçûk xistin û gotin, “Ew hêkanjî  ji derve dikirin; ew nikarin bibin dewlet.” Alîgirên PKK ê jî ev vegotin qebûl kirin. Niha, Filistîn dibe dewlet. Û her çend mirovên li Xezzeyê ji birçîbûnê dimirin jî, bila jenerator, bila ava vexwarinê jî nebe, gelo ew çepgir li dijî vê yekê derdikevin? Na…

Bi kurtasî, referandûm û mijara dewletbûna Kurdan ji bo her kesî bo test. Ew ramanên rastîn ên her kesî li ser Kurdan, eyar û Qelîteya wan çi be, zelal dike. Tevî dijminên navxweyî û derveyî, “Silav ji bo kesên ku baweriya wan bi serxwebûna Kurdistanê heye, ji bo kesên ku jiyana xwe ji bo vê dozê fedakirine, û ji bo kesên ku hîn jî vê ramanê diparêzin. Her wiha lenet li kes û partîyên navxweyî û derveyî yên ku bêdewletbûnê li ser Kurdan ferz dikin.”