Wêrankirina Ezîdxanê, Projeya Rêya Geşepêdanê û mîsyona PKK’ê li Şengalê

Êrîşa li ser Şengalê di 3’ê Tebaxa 2014’an de, wekî beşek ji planeke herêmî ya berfirehtir, Kurdên Ezdî kirin hedef. Niha pir zelaltir e ku komkujiya , Kurdên Ezdî ne tenê karê DAIŞ’ê bû, lê li pişt wê planên mezintir hebûn.

Şingal dikeve bin Xala 140an a destûra Îraqê, ku li gor vê xalê herêmên di navbera Iraq û Herêma Kurdistanê de wekî axên gengeşe li ser tên zanîn, li xwe digire. Piştî ku artêşa Iraqê di meha Hezîranê de bêyî tu şer ji Mûsilê vekişiya, Şingal ket dorpêçê. Li hundir komeke biçûk a Pêşmergeyan hebû, ku piraniya wan girêdayî YNKê bûn; lêbelê, hemû rêyên din di bin kontrola DAIŞê de bûn. DAIŞ bi gelemperî ber bi Bexdayê ve diçû pêş, lê ji nişka ve rêya xwe guherand û êrîşî Şengalê kir. Ev yek ku DAIŞê dev ji pêşveçûna xwe ya ber bi Bexdayê ve berda û ji nişka ve berê xwe da Şengalê, nîşan dida ku ev êrîş tenê bi sedemên leşkerî nayê ravekirin. Rastiya ku li şûna Şîeyan, Kurd bûn armanc, li gorî hevsengiyên hêzê yên herêmî yên wê demê, nikare wekî tesaduf were dîtin. Berevajî vê yekê, vê yekê nirxandinên ku digotin ev beşek ji stratejiyeke berfirehtir bû ji bo rêgirtina li Kurdan ku ji valahiya jeopolîtîk a nû derketî sûd wernegirin, xurtir kir.

Çima Şengal 11 sal piştî azadbûna xwe venegeriyaye rewşa asayî?

Her çend 12 sal ji komkujiya Şengalê û 11 sal ji azadkirina wê derbas bûbin jî, Şengal di nav rewşeke kaosa tam de dimîne. Sedema sereke ya vê yekê PKK ye, ku bi hevkariya rejîma Şîe ya Iraqê û Îranê xwe li herêmê bi cih kiriye.

Bi rêya saziyên leşkerî û siyasî yên ku li Şengalê ava kirine, PKK’ê bi awayekî bibandor wek amûrekê di pêvajoya veqetandina Şengalê ji Herêma Kurdistanê de kar kiriye. PKK, ku hejmareke kêm ji ciwanên Ezidî di nav saziya xwe ya leşkerî de bi kar anî (li gorî çavkaniyên herêmî, Ezidiyên di nav YBŞ’ê de çaryeka hêza giştî pêk tînin), rêxistineke bi navê YBŞ ava kir. YBŞ niha bi awayekî fermî baskek ji Heşd El-Şebî ye. Bi rastî, Şengal bûye perçeyek axê ku di navbera Heşd El-Şebî û PKK’ê de hatiye parvekirin. Li Şengalê, hem bajarok û hem jî deverên gundewarî di navbera baskên çekdar ên van her du hêzan de hatine dabeşkirin, ev kom di gelek çalakiyên neqanûnî de, di nav de bazirganiya madeyên hişber, qaçaxçitiya çekan û komkirina bacên nefermî li ser sînoran, beşdar bûne.

PKK’ê nasnameya Êzidiyan lawaz kir û ezidî li dijî hev derxistin

Ev rewş bû astengiya herî mezin li pêşiya vegera Ezidiyan a bo Şengalê. Lêbelê, mesele li vir bi dawî nebû; her du aliyan gav avêtin da ku nasnameya Êzidiyan ji nasnameya Kurdî veqetînin. PKK’ê hewl da ku nasnameya Êzîdî ji bo berjewendiyên siyasî û bazarkirinê bikar bîne. Ji bo vê yekê, PKK’ê gel li dijî Mîrê Êzidiyan û Konseya Ruhanî ku kevirên bingehîn ên nasnameya Êzidiyan in handa, û hewl da ku li Şengalê Rêbertiyeke Ruhanî ya cuda ferz bike. Êzidî di dirêjahiya dîroka xwe de qet bi vî awayî nehatibûn dabeşkirin. PKK’ê gelê Şengalê li dijî Başîka û Şêxanê, ku navendên sereke yên Êzidiyatiyê ne, kir dijmin. Wekî din, bi rêya propagandaya dijî Pêşmerge, PKK’ê gelê Şengalê û Êzidî li dijî Herêma Kurdistanê jî kirin dijmin.

Li gel vê yekê, Erebên Şîe hewldanên mezin kirin ku Êzidiyan qanih bikin li dijî Kurdan Tev bigerin, û îdia dikirin ku Kurd Sûnî ne û DAIŞ jî Sûnî ye. Êzidî niha di bin manîpulasyona îdeolojîk a PKK û Erebên Şîe de rûbirûyê tunebûna nasnameya xwe ne. Heşd eEl-Şebî û PKK bi tenê ji bo ku li wir bimînin, pêşî li asayîbûna rewşa Şengalê digirin. Ji ber vê yekê Êzidî venagerin. Beriya komkujiyê, 550,000 Êzidî li Şengalê dijiyan; ji bilî wan ên ku koçî Ewropayê kirine, 325,197 Êzidî niha jî li kamp û bajarên Herêma Kurdistanê dijîn û vegerînê red dikin.

Êzidî tu carî rûbirûyî xaleke wisa a metirsîdar ya veguherînê nebûne, heta di dema komkujiyên fîzîkî yên berê de jî. PKK Êzidiyan li dijî hev û li dijî Kurdên Misilman ên li Şengalê derdixe.

PKK’e li Şengalê bûye sedema sê encamên girîng ku di berjewendiya Bexdayê de ne û li dijî kurdan dixebitin.

Dema mirov îro li hilweşîna rejîma Esed û hewildanên hikûmeta federal a Iraqê dinêre ku statuya Kurdistanê lawaz bikin, hê baştir diyar dibe ka çima PKK ji bo Şengalê hat şandin.

Hebûna PKKê li Şengalê ne ji bo parastina Êzidiyan e, lê belê ji bo veqetandina Şengalê ji Kurdan li gorî projeyên jeopolîtîk e. Hebûna PKKê li Şengalê bûye sedema van tiştan:

1- Dema ku dewleta Iraqê hewl dida statuya yasayî ya Kurdistanê lawaz bike, Şengal bi rêya ferzkirina daxwazeke ne-realîst a xweseriyê li ser herêmê, ji bo berjewendiya dewleta Iraqê ji Kurdistanê hat qutkirin. Ev di pratîkê de tê wateya teslîmkirina axa Kurdan ji Ereban re.

2- Sînorê di navbera Rojava û Herêma Kurdistanê de di bin kontrola dewleta Iraqê de bû. Dîwarên betonî hatin çêkirin da ku her du ji hev veqetînin. Bi gotineke din, dabeşkirina her du beşên Kurdistanê, ya ku li Lozanê hatibû danîn, hat xurtkirin.

3- PKKê li Şingalê zerera herî mezin gihand Herêma Kurdistanê. Li şûna êrîşên li dijî çeteyên DAIŞê, wan hewldan ku heqaretê li Pêşmergeyên Kurdistanê bikin, ku bi dehan ji wan di dema paqijkirina rêya azadkirina Şingalê de şehîd ketibûn. Her wiha, bi tevgerîna wekî parêzvanekî dewleta Iraqê li Şingalê, piştgirî da dorpêça aborî ya li ser Kurdistanê. Bi taybetî, bû sedema dûrxistina Kurdan ji Projeya Rêya Geşepêdanê ya ku niha di navbera Tirkiye û Iraqê de tê meşandin.

Projeya Rêya Geşepêdanê projeyek e ji bo dorpêçkirina Kurdistanê.

Projeya Rêya Geşepêdanê ne projeyek aborî ye; ew projeyek e ku ji bo garantîkirina dabeşkirin û dorpêçkirina Kurdistanê hatiye çêkirin. Ji hêla dîrokî ve, ev proje armanc dike ku axa Kurdistanê parçe bike û bi nehiştina Deriyê Sînor ê Îbrahîm Xelîl Kurdistanê ji hêla aborî ve seqet bike. Projeya Rêya Geşepêdanê projeyek e ji bo xurtkirina serdestiya Bexdayê ya aborî, leşkerî û axê li hember Kurdan.

Diwanzdeh sal piştî komkujiyê, her çend ew rastiyeke siyasî ya eşkere be ku PKK’ê xwe hilweşandiye û Iraq dê xweseriyê nede Şengalê, PKK hîn jî fikra rêveberiyeke xweser li Şengalê pêş dixe û berdewam dike ku hêzên xwe yên leşkerî di nav Heşdê Şebî de biparêze. Ne tenê wê bi xwe vegerandina Şengalê bo Herêma Kurdistanê asteng kiriye, lê ew herwiha hewildanên Herêma Kurdistanê jî asteng dike. Dema mirov li 12 salên borî dinêre, rastî eşkere ye: PKK di hewildanên dewleta Iraqê de ji bo têkbirina Kurdistanê li Şengalê wek amûrekê hatiye bikaranîn; di berdêla vê de jî, li wir bingehek jê re hatiye dayîn. Îro jî, ew di dorpêça dewleta Tirk a li ser Herêma Kurdistanê de wek amûrekê kar dike. Bi gotineke din, PKK li Şengalê ne azadker e, belku ew parêzvana berjewendiyên dewletên kolonyalîst e. Û heta ku ev parêzvan li wir bimîne, Êzîdîtî û gelê Êzîdî şansê wan tune ku dîsa li ser piyan bimînin.