Tu Hêz Nikarin Berjewendîyên Hizbî Di Ser Berjevendîyên Kurdistanê Re Bigirin!

Ev bûyerên ku di van çend hefteyên dawî de (bi taybetî di Nîsan 2026an de) li Iraq û Başûrê Kurdistanê rû dane, di astek pirsgirêkên kûr ên siyasî, ewlehî û neteweyî yên miletê Kurd û Kurdistanê de ne.

1. Hilbijartina Serokkomarê Iraqê (Nîsan 2026) Li gor Destûra Iraqê ya 2005an, postê serokkomariyê bi kevneşopî (quota) para Kurdan e, wekî beşek ji sîstema “hevbeşiya neteweyî” ya piştî 2003yan. Bi salan e, ev post di destê YNKê (Patriotic Union of Kurdistan) de bû. Di 11ê Nîsanê 2026an de, Parlamentoya Iraqê, Nizar Amedi (ji YNKê, berê wezîrê jîngehê) wekî serokkomar hilbijart (bi 227 dengan).

• YNKê, ev post wekî “para xwe” dît û bi aliyên erebî (wekî Çarçoveya Hevbeş û Haşdî Şabî) re li hev kir, bêyî ku lihevkirineke nav malaKurd (di navbera PDK û YNK û hêzên din de) çêbibe. Ev yek li dijî “mekanîzmaya Kurdî” ya kevneşopî ye ku divê namzed ji hevpeymana nav mala Kurd derkeve.

• PDKê (Kurdistan Democratic Party) beşdarî rûniştinê nebû, boykot kir û daxuyaniyeke tund da: “Em vê pêvajoyê napejirînin, namzed ne ji çarçoveya Kurdî derketiye, post para miletê Kurd e ne ya partiyekê. Em ê bi vî serokkomarî re nexebitin û blokên xwe ji bo şêwirmendiyê vegerînin Herêma Kurdistanê.”

Ev bûyer nîşan dide ku YNK bi aliyên derve (erebî û milîsên Haşdî) re hevkariyê, dike da postê bi dest bixe, lê ev yek îradeya hevpar a miletê Kurd binpê dike.

2. Guhertina Walîyê Kerkûkê

Kerkûk bajarekî Kurdistanî ye, ku li gorî statîstîkan Kurd nêzî %60-70ê nifûsê pêk tînin (her çend demografî bi salan e tê guhertin).

Madeya 140ya Destûra Iraqê (berdewamiya Madeya 58 ya qanûna demkî) divê “normalîzekirin, serjimartin û referandûm” li Kerkûk û herêmên gengeşî çêbike da statûya wê diyar bibe. Ev 20 sal in ev pêvajo nayê pêkanîn û demografî tê guhertin (bi taybetî piştî 2017an, dema ku piştî referandûma serxwebûnê, hêzên Haşdî Şabî herêmên rizgarkirî yên pêşmergeyan kontrol kirin).

Di 16-18ê Nîsanê 2026an de, Meclîsa Parêzgeha Kerkûkê îstifaya walîyê berê (Rebwar Taha ji YNK) qebûl kir û Mohammed Samaan (serokê Eniya Tirkmenî ya Iraqê) wekî walî hilbijart. Ev cara yekem e ku piştî nêzî 100 salan walî tirkmen e. Ev li gorî “lihevkirineke tarî ya binê masê bû” (di otêla El-Reşîd a Bexdayê de) di navbera YNK, aliyên erebî, Haşdî û Tirkmenan de çêbûye. Tirkmen nêzî %15ê nifûsê ne.

• PDKê ev yek wekî “lihevkirineke qirêj” û “li dijî îradeya gelê Kerkûkê” şermezar kir, got ku ew ê “beşdarî rûniştinên wisa nebe û ew napejirîne”. Kurdên Kerkûkê jî ev biryar protesto kirin.

• Ev bûyer wekî berdewamiya 2017an tê dîtin: YNKê careke din bi Haşdî Şabî re li hev kiriye da bandora Kurdan li Kerkûkê kêm bike.

3. Êrîşên Drone û Mûşekan ên Haşdî Şabî û Îranê li ser Kurdistanê

Ji destpêka şerê Emerîka-Îsraîl-Îranê (bi taybetî ji Sibat/Mijdar 2026an ve), milîsên Haşdî Şabî (ku wekî “Berxwedana Îslamî ya Iraqê” tevdigerin) û Îranê bi sedan êrîşên drone û mûşekan li ser Herêma Kurdistanê kirine. Hejmara êrîşan ji 750an zêdetir e, gelek ji wan li ser baregehên pêşmerge, kampên partiyên Rojhilatê Kurdistanê (wekî Komela Zahmetkêşan/Komala û PDK-Î) û deverên sivîl.

• Qurbaniyên girîng: Bi dehan pêşmerge û sivîl mirine an birîndar bûne (mînak: 6 pêşmerge di Adarê de li bakurê Hewlêrê hatine cangorîkirin). Êrîş li ser kampên opozîsyona Îranî jî hebûn.

• Bûyera Xezal Mewlan

• (pêşmergeya jin a Komela:

Di êrîşeke drone de birîndar bû, rakirin nexweşxaneya Silêmaniyê. Li gorî agahiyan, nexweşxane (di bin bandora YNK de) wê negirt. (bi hinceta “emirê polîsan”) û wê canê xwe jidest da. Mizgeftên Silêmaniyê jî cenazeyê wê negirtin (li gorî adetên îslamî yên şuştina jinê). Ev yek wekî binpêkirina sondê bijîşkî (Hipokrat) û dijminatiyê tê şîrovekirin.

Ev êrîş nîşan didin ku Haşdî (ku gelek caran wekî ofîsa Îranê tevdigerin) Kurdistanê wekî armanc dibînin, bi taybetî kampên opozîsyona Rojhilatî.

Van bûyeran bi hev re wêneyekî zelal dide:

YNKê, di gelek mijaran de bi aliyên dijber ên Kurdan (Haşdî Şabî, PKKê, Îran û hin blokên erebî) re hevkariyê dike, ev jî dibe sedema perçekirina “nav mala Kurd” û lawazkirina îradeya neteweyî ya Başûrê Kurdistanê. PDKê li hember vê yekê rawestiyaye û helwesta xwe wekî parastina yekîtiya Kurdî û berjewendiyên milî nîşan dide.

• Ji aliyê milî ve: Postê serokkomarî û kontrola Kerkûkê ne “postên partiyan” in, lê mafên miletê Kurd in. Gava YNKê wan wekî “para xwe” dibîne û bi dijminên stratejiyê re (ku dixwazin Kurdistanê lawaz bikin) li hev dike, ev yek dibe sedema dabeşbûna siyasî ya Başûr (Hewlêr û Silêmanî). Ev dabeşbûn demografiya Kerkûkê diguhere, Madeya 140 bê bandor dihêle û ewlehiya giştî lawaz dike.

• Êrîşên Haşdî/Îranê rasterast li ser pêşmerge û opozîsyona Rojhilatî ne – ev nîşan dide ku Îran Kurdistanê wekî “xetereke ewlehî” dibîne. Mirina Xezal Mewlan ne tenê trajediyek e, lê sembola binpêkirina exlaqî û siyasî ye: nexweşxaneyên di bin bandora YNKê de naxwazin pêşmergeyên birîndar biparêzin.

• Encam ji bo Kurdistanê: Ev rewş xeteriya perçekirina Başûrê Kurdistanê zêde dike û bandora Kurdan li Bexdayê kêm dike. Yekîtiya nav mala Kurd (di navbera PDK, YNK û opozîsyonê de) ji bo parastina destkeftiyên 1991-2003 û pêşeroja neteweyî pêwîst e. Di asta opozîsyonê de li henber hev rawestin jî, nikarin di asta berjewendîyên milî yên miletê Kurd û Kurdistanê de, bi dijminan re li henber hev tevbigerin û zerarê bidin berjewendî û destkevtinên miletê Kurd. Bêyî wê, dijmin (Îran, Haşdî, hin aliyên Bexdayê) dê herêmên Kurdistanî (wekî Kerkûk, Şengal) bi hêsanî kontrol bikin û êrîşan bidomînin.

Bi kurtî, ev bûyer eşkere dikin ku divê Kurdên Başûr îradeya xwe ya hevpar biparêzin, li hember dabeşkirinê rawestin û stratejiyeke neteweyî ya yekgirtî pêş bixin. PDK di daxuyaniyên xwe de vê helwestê nîşan dide, lê çareseriya dawî di yekîtiya hemû aliyên Kurdî de ye, da ku berjewendiyên miletê Kurd û Kurdistanê were parastin. Ev ne tenê pirsgirêkên partiyan in, lê pirsgirêkên hebûna neteweyî ne.

Şeyhmus Ozzengin